Với sự tư vấn và đóng góp của nhiều nhà khoa học, báo KH&PT đã chọn ra năm sự kiện KH&CN tiêu biểu của năm 2021, không chỉ phản ánh hiện trạng của nền khoa học trong năm qua mà còn cho thấy những tác động của nó tới tương lai.

Có thể, nhiều năm sau này, khi đón nhận thành công hay thậm chí thất bại thì chúng ta đều thấy rằng, gốc rễ của những kết quả đó đã bắt nguồn từ những năm trước. Đó cũng là lý do vì sao chúng ta cần đầu tư cho khoa học một cách bài bản và đúng hướng.

Viện Tế bào gốc, một đơn vị tự chủ đã chuyển giao nhiều kết quả nghiên cứu cho Bệnh viện Vạn Hạnh. Nguồn: BV Vạn Hạnh

Báo cáo đổi mới sáng tạo do world bank công bố

Ba báo cáo: Đổi mới sáng tạo (ĐMST) ở các quốc gia đang phát triển khu vực Đông Á – Yêu cầu cấp thiết; Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo Việt Nam do World Bank công bố và Đổi mới công nghệ ở việt Nam (Đóng góp của công nghệ vào tăng trưởng kinh tế) do chương trình Aus4Innovation tài trợ, đều cho thấy rằng, khẩu hiệu “lấy doanh nghiệp làm trung tâm” vẫn còn hết sức mờ nhạt trong chính sách. Lần đầu tiên, Việt Nam có được một cái nhìn hệ thống về nguyên nhân của vấn đề trên.

Các báo cáo đều cho rằng đổi mới sáng tạo không chỉ là R&D mà nên mở rộng sang cả hấp thụ và đổi mới công nghệ sẵn có trên thế giới. Theo báo cáo Đổi mới công nghệ Việt Nam, ĐMST cũng là “thử thách” phù hợp với trình độ và năng lực khiêm tốn của đa số doanh nghiệp vừa và nhỏ các quốc gia đang phát triển: tìm cách vượt qua chính mình thay vì đặt mục tiêu phải “đi tắt, đón đầu” thế giới. Hơn nữa, theo báo cáo Đổi mới công nghệ ở Việt Nam, việc lan tỏa và nội địa hóa những công nghệ này đóng vai trò quyết định tới tốc độ phát triển kinh tế và năng suất ở quốc gia. Ngoài ra, ĐMST cũng không nhất thiết phải gắn với công nghệ, đó cũng có thể là đổi mới quy trình sản xuất, thay đổi mô hình kinh doanh, hình thành các ý tưởng mới tiếp cận thị trường. Tuy nhiên, qua rà soát gần 130 chương trình KH&CN và ĐMST của Việt Nam, các tác giả của báo cáo thấy rằng, các nhà hoạch định chính sách đã hiểu về ĐMST ở nghĩa hẹp nhất nên nguồn lực cho KH&CN và ĐMST của Việt Nam nghiêng hẳn về hai về đầu. Quan niệm thiếu sót này đã dẫn đến việc, người thụ hưởng của các chương trình này chủ yếu là các viện nghiên cứu, trường đại học với đầu ra là các công trình nghiên cứu, sản phẩm mà cần một chặng đường dài nữa mới có thể thương mại hóa.

Trong trường hợp các chính sách chạm tới doanh nghiệp, thì các công cụ thực thi lại hết sức nghèo nàn, không đến được khối SMEs. Cũng có một số rất ít tài trợ rót trực tiếp đến doanh nghiệp để thực hiện hoạt động R&D nhỏ, nhưng rốt cục đối tượng thụ hưởng là các doanh nghiệp tương đối lớn, có chuyên môn cao về công nghệ. Cuối cùng, những chính sách, ưu đãi này đã hoàn toàn lãng quên SMEs trong những lĩnh vực không đòi hỏi độ “đậm đặc” về công nghệ (như dệt may, thực phẩm…), đang rất “khát” đổi mới sáng tạo. Ngoài ra, giá trị trung bình của một chương trình hỗ trợ, mà nhiều khi đối tượng thụ hưởng chỉ là một doanh nghiệp khá lớn – khoảng gần 80 nghìn USD – nhưng những người thiết kế chương trình lại không đo được hiệu quả số tiền bỏ ra.

Trên thực tế, hỗ trợ các doanh nghiệp SMEs đổi mới sáng tạo không đòi hỏi nhiều tiền mà chỉ là những khoản tài trợ nhỏ dưới dạng voucher (phiếu quà tặng) để họ cải tiến công nghệ có sẵn, thay đổi quy trình sản xuất, marketing tốt hơn, liên kết với các viện, trường, tìm kiếm chuyên gia…Hình thức hỗ trợ để kích thích hiệu suất (performance) được chứng minh trên thế giới là hiệu quả và có sức lan tỏa hơn nhiều các hình thức hỗ trợ dựa trên lợi nhuận sẵn có của doanh nghiệp.

Những trạng thái trái ngược của vaccine COVID

Với các nhà sản xuất vaccine, một sản phẩm có hàm lượng KH&CN cao khi tích lũy được rất nhiều know-how, năm 2021 là một năm có nhiều xúc cảm trái ngược. Một mặt, quá trình R&D và từng bước thử nghiệm lâm sàng trong bối cảnh đại dịch với nhiều thách thức khiến các nhà sản xuất như Nanogen hay IVAC phải chạy đua với thời gian mà vẫn phải đảm bảo chất lượng sản phẩm; mặt khác sự quan tâm, theo sát của mọi người và sự tồn tại của đầy rẫy tin sai lệch về vaccine khắp mọi nơi, từ mạng xã hội đến truyền miệng khiến quá trình ấy diễn ra trong trạng thái vô cùng đặc biệt.

Đó là một phần lý do khiến đến hết năm 2021, cả Nanocovax lẫn COVIVAC vẫn chỉ là vaccine dự tuyển và không còn cơ hội góp mặt trong danh sách các vaccine được tiêm trong hai mũi cơ bản. Cơ hội còn lại cho họ, nếu có, trong năm 2022 sẽ chỉ là mũi tiêm bổ sung.

Chỉ dấu cho năng lực sẵn sàng ứng phó với dịch bệnh của một quốc gia, vì vậy, vẫn phải chờ đến năm 2022 mới có thể trở thành hiện thực, ngay cả khi hai đơn vị khác là VABIOTECH và VinBioCare đã nhập cuộc bằng việc gia công, đóng ống Sputnik V và nhận chuyển giao vaccine ARCT-154.

Sự thăng giáng của Nanocovax lẫn COVIVAC khiến giới sản xuất vaccine đón nhận Chương trình KH&CN trọng điểm quốc gia “Nghiên cứu sản xuất vaccine sử dụng cho người đến năm 2030” theo những cách khác nhau. Có lẽ, họ cần rất nhiều sự hỗ trợ thiết thực của nhà nước mới có thể tham gia chương trình này để góp phần đến năm 2025, làm chủ công nghệ sản xuất 10 loại vaccine và sản xuất được tối thiểu 3 loại vaccine; đến năm 2030, làm chủ được công nghệ sản xuất 15 loại vaccine và sản xuất được tối thiểu 5 loại vaccine mà chương trình hướng tới.

Sự đa dạng trong tài trợ cho postdoc

Sự hòa nhập với khoa học quốc tế của Việt Nam đã được bắc thêm một nhịp cầu quan trọng, đó là sự quan tâm đến nguồn nhân lực KH&CN thông qua tài trợ cho postdoc và từng bước mở rộng phạm vi nguồn lực tài trợ cho postdoc. Ở ba thời điểm khác nhau, Học viện KH&CN (Viện Hàn lâm KH&CN Việt Nam), Quỹ NAFOSTED (Bộ KH&CN) và Quỹ VINIF, một quỹ tư nhân, lần lượt nhập cuộc và trao các suất học bổng cho các tiến sĩ trẻ Việt Nam.

Từ chỗ chưa từng có đến việc các cơ quan nhà nước và quỹ tư nhân cùng dành các suất học bổng cho postdoc cho thấy bắt đầu có sự chuyển biến trong quan điểm đầu tư cho khoa học ở Việt Nam và hướng đến hiệu quả đầu tư. Nếu thời gian đầu, những quy định về đối tượng thụ hưởng tài trợ chưa thật sự rõ ràng (Học viện KH&CN) thì sau đã được cải thiện và trở nên cởi mở hơn rất nhiều khi không phân biệt người làm việc ở tổ chức công lập hay tư nhân, không phân biệt nhà nghiên cứu Việt Nam hay nước ngoài (NAFOSTED) hay giảm thiểu thủ tục hành chính, vượt trội về mức học bổng (VINIF)…

Sự đa dạng hóa các hoạt động tài trợ và nguồn lực tài trợ đem lại cho các nhà khoa học trẻ Việt Nam cơ hội làm việc ở trong nước và nhìn xa hơn, góp phần tạo cơ hội cho khoa học Việt Nam xây dựng được những nhóm nghiên cứu mạnh và qua đó, có nhiều đóng góp hơn cho xã hội. Đó là điều chúng ta có thể kiểm nghiệm trong khoảng 5, 7 năm nữa nhưng hiệu ứng trước mắt của sự đa dạng hóa tài trợ đã làm thay đổi cách nhìn về nguồn nhân lực của một số cơ sở nghiên cứu, đào tạo ở Việt Nam, vốn đang phải sốc lại bộ máy trong lộ trình tự chủ. Ví dụ gần đây ĐHQGHN đã ban hành Quy định về việc hỗ trợ học bổng cho các nghiên cứu sinh và các thực tập sinh sau tiến sỹ ở trường.

Một nhà nghiên cứu dự đoán, sự tham gia của các đơn vị tư nhân trong đầu tư cho khoa học thậm chí còn có thể dẫn đến thay đổi cả quan điểm đầu tư và khung tài chính dành cho khoa học nói chung.

Lần đầu tiên, các nhà nghiên cứu trẻ được trả lương để làm hậu tiến sĩ toàn thời gian. Ảnh: Phòng thí nghiệm Trung tâm Nano và năng lượng, ĐHQGHN. Ảnh: Hoàng Nam.

Liêm chính khoa học

Câu chuyện về liêm chính khoa học vốn âm ỉ tồn tại từ một vài năm trước trong cộng đồng khoa học Việt Nam nay đã bùng lên với cuộc thảo luận về trường hợp của trường Đại học Tôn Đức Thắng “mua bài” – trả tiền để các nhà khoa học ghi địa chỉ trường này trong các bài báo quốc tế, nhờ đó giúp tăng vị trí xếp hạng của trường. Một số nhà khoa học trong và ngoài nước đã thành lập nhóm “Liêm chính khoa học” trên mạng xã hội Facebook nhằm tiếp tục bóc tách các trường hợp “mua-bán”, phán xét các hành vi mà nhóm cho rằng thiếu liêm chính học thuật. Một số ý kiến của một số giáo sư đầu ngành và lãnh đạo một số cơ quan nghiên cứu về Toán học, Cơ học và Vật lý đều nhấn mạnh nên dừng tài trợ, dừng nghiệm thu đề tài của những nhà khoa học này cũng như cần sớm có quy định chặt chẽ về việc ghi tên cơ quan chủ quản.

Tuy nhiên, lãnh đạo cơ quan chủ quản như Viện Hàn lâm KHXH Việt Nam cho rằng mình không có căn cứ để có ý kiến vì “cơ quan không bố trí được nguồn kinh phí nào hỗ trợ cho nhà khoa học. Anh em muốn có công trình thì họ phải chạy khắp nơi. Nơi nào muốn có thành tích về mặt khoa học thì họ có thể ghi địa chỉ đơn vị đó”.

Đặt liêm chính học thuật vào bối cảnh Việt Nam mới thấy môi trường học thuật có quá nhiều điểm còn bất cập như chưa phổ biến, giảng dạy về những hướng dẫn đạo đức học thuật – hiểu theo nghĩa rộng là các bộ quy tắc ứng xử nói chung với các nguyên tắc phổ quát – cho các nhà nghiên cứu. Theo khảo sát của một đề tài do Quỹ NAFOSTED tài trợ (2017 – 2019), trong gần 390 tạp chí khoa học Việt Nam thuộc danh sách tính điểm của Hội đồng Chức danh giáo sư nhà nước, vỏn vẹn 6 tạp chí có liên kết quốc tế và lọt vào danh mục Scopus là nhắc nhở về đạo đức học thuật hay sự xung đột lợi ích trong hướng dẫn nộp bài. Có một điểm sáng là đại diện một số cơ quan quản lý và tài trợ như Vụ KH&CN (Bộ GD&ĐT), Quỹ NAFOSTED (Bộ KH&CN) cho biết sẽ tham khảo ý kiến của cộng đồng khoa học để sớm có những quy định, hướng dẫn mới về đạo đức học thuật.

Sau hơn một năm, nhóm Liêm chính học thuật đã thu hút tới
hơn 20 nghìn thành viên.

Quy hoạch mạng lưới các tổ chức KH&CN công lập

Với tham vọng hệ thống hóa và sắp xếp các tổ chức KH&CN công lập ở trung ương và địa phương, kế hoạch quy hoạch mạng lưới tổ chức KH&CN công lập thời kỳ 2021 – 2030, tầm nhìn đến năm 2050 được Bộ KH&CN tiến hành nhằm tạo điều kiện cho tổ chức hoạt động hiệu quả, qua đó có nhiều đóng góp vào sự phát triển của ngành, lĩnh vực. Đây là một công việc hết sức phức tạp và thách thức bởi theo sự phát triển của đất nước, không chỉ riêng các tổ chức KH&CN trong các trường, viện hay các bộ, ngành đa dạng về hình thức tổ chức, cơ chế hoạt động, cơ chế tài chính mà các tổ chức KH&CN địa phương cũng muôn màu muôn vẻ, thậm chí hướng tới chuyển đổi thành doanh nghiệp KH&CN. Với thực tế ấy, không dễ để sắp xếp, hệ thống các tổ chức này và tích hợp vào mạng lưới chung của cả nước.

Nếu nhìn vào mục tiêu là tinh gọn các tổ chức và đảm bảo cho nó có đủ năng lực và điều kiện đáp ứng một cách tốt nhất hoạt động ở ngành và lĩnh vực thì có lẽ, việc quy hoạch các mạng lưới các tổ chức KH&CN công lập cũng cần đảm bảo sao cho việc phân bố nguồn lực đầu tư một cách công bằng và tạo cơ hội liên kết để thực hiện các nhiệm vụ ở cấp vùng, miền và quốc gia.

Mặt khác, sự phát triển của đất nước trong những năm qua đã dẫn đến sự ra đời của nhiều viện, trường, tổ chức KH&CN tư nhân với trình độ R&D phát triển không kém cạnh so với người anh em công lập. Do đó, trong đợt quy hoạch lần này không thể không tính đến khả năng tích hợp các tổ chức KH&CN tư nhân để tận dụng nguồn lực của khối này và cùng họ giải quyết những vấn đề lớn mang tầm quốc gia và quốc tế.

Bài viết trên báo Khoa học & Phát triển

(Báo Tuoitre.vn) VinIF đã tài trợ 83 dự án, trợ lực hơn 400 nhà khoa học, trao gần 800 học bổng, kết nối gần 200 tổ chức, đơn vị.

Quỹ Đổi mới sáng tạo Vingroup trợ lực hơn 400 nhà khoa học - Ảnh 1.
VinIF hướng đến mục tiêu xây dựng các nhóm nghiên cứu mạnh, làm chủ công nghệ lõi, xây dựng văn hóa nghiên cứu và phát triển các cộng đồng nghiên cứu khoa học. Ảnh: B.C

Đây là những con số thành tựu mà Quỹ Đổi mới sáng tạo Vingroup (VinIF) vừa thống kê và cho biết đã bền bỉ trợ lực cho các nhà khoa học chỉ sau 3 năm đi vào hoạt động.

“Với khát vọng đổi mới văn hóa làm khoa học, chúng tôi đã và đang âm thầm xây dựng một hệ sinh thái gắn kết, cùng chung tay cho mục tiêu phát triển khoa học – công nghệ nước nhà”, đại diện đơn vị này nhấn mạnh.

Tạo ổ cho “phượng hoàng”

Là 1 trong 158 nhà khoa học trẻ đầu tiên được nhận học bổng Thạc sĩ của VinIF năm 2019, Thạc sĩ Phan Kế Sơn, Viện Khoa học vật liệu, Viện hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, cho biết đây là sự động viên rất lớn.

“Đối với tôi, học bổng này có ý nghĩa cả về vật chất và tinh thần. Hiện tôi đã bảo vệ thành công luận văn Thạc sĩ đạt điểm xuất sắc, có một công bố trên tạp chí Q1 và một công bố tại hội thảo quốc tế. Tôi cũng may mắn là một trong hai nhà khoa học trẻ đại diện cho Viện tham gia dự hội nghị khoa học thượng đỉnh các nhà khoa học trẻ toàn cầu 2021 tổ chức tại Singapore”, anh Sơn chia sẻ.

Không chỉ thạc sỹ Sơn, trong những năm qua đã có hơn 780 nhà khoa học nhận được các học bổng từ VinIF. Với mục tiêu xây dựng văn hóa nghiên cứu và phát triển các cộng đồng nghiên cứu khoa học, từ khi thành lập, đơn vị này đã liên tục cho ra đời các chương trình tài trợ mới mẻ, phù hợp với thực tiễn, nhằm tạo những điều kiện thuận lợi nhất cho những “phượng hoàng” chắp cánh.

Cụ thể, trong năm đầu tiên, đơn vị này đã ra mắt hai chương trình, gồm tài trợ các dự án KHCN và tài trợ học bổng thạc sĩ, tiến sĩ trong nước. Sang năm thứ hai, đơn vị này tài trợ và hợp tác thêm với các trường đại học, viện nghiên cứu hàng đầu Việt Nam để xây dựng chương trình đào tạo thạc sĩ, chủ yếu ở lĩnh vực khoa học dữ liệu, trí tuệ nhân tạo.

Đồng thời, nhằm thúc đẩy việc chia sẻ kiến thức KHCN đến với đại chúng, liên tục hai chương trình hợp tác, tài trợ sự kiện – hội thảo; cùng Khóa học ngắn hạn và Giáo sư thỉnh giảng được VinIF triển khai mới.

Cũng theo đại diện đơn vị này, năm 2021, VinIF là một trong những Quỹ đầu tiên tại Việt Nam tiên phong tài trợ Học bổng Nghiên cứu Sau tiến sĩ (30 suất học bổng với mức 30 triệu đồng/tháng), thu hút nhiều tiến sĩ trẻ đã bảo vệ ở nước ngoài.

Quỹ Đổi mới sáng tạo Vingroup trợ lực hơn 400 nhà khoa học - Ảnh 2.
Chương trình Tài trợ Dự án Khoa học – Công nghệ ghi nhận những con số nổi bật trong 3 năm triển khai. Ảnh: B.C

“Không dừng ở đó, từ năm 2019 đến nay, chúng tôi cũng hợp tác với các trường đại học, viện nghiên cứu để hỗ trợ các bạn trẻ thực hiện các đề tài, dự án nghiên cứu “thai nghén” ngay trên ghế nhà trường. GS. Lê Quân, giám đốc Đại học Quốc gia Hà Nội nhận định, VinIF góp sức cùng các trường đại học thực hiện nhiệm vụ ươm tạo thế hệ nhà khoa học kế cận, đáp ứng đòi hỏi của môi trường làm việc quốc tế chuyên nghiệp”, đại diện đơn vị này nhấn mạnh.

Theo GS.Vũ Hà Văn – Giám đốc Khoa học VinBigData và VinIF (Tập đoàn Vingroup), đích đến cuối cùng của nghiên cứu khoa học phải là tạo ra được những nhà khoa học có tư duy lành mạnh và tác phong làm việc chuyên nghiệp.

Những sản phẩm ứng dụng có ý nghĩa thực tế, giúp nâng cao tầm hiểu biết và chất lượng cuộc sống của người Việt và khẳng định tầm vóc trí tuệ Việt trên trường quốc tế. Muốn làm được như vậy, nhà khoa học không thể đứng độc lập một mình, mà cần sự chung tay của cả cộng đồng nghiên cứu và doanh nghiệp tư nhân. Những nỗ lực dài hạn của VinIF trong việc hỗ trợ nguồn lực phát triển dự án khoa học – công nghệ là nhằm mục tiêu đó”, GS.Vũ Hà Văn cho hay.

Tiên phong tài trợ “không trói buộc”

Chọn cho mình một hướng đi riêng, có thể nói VinIF không dàn trải mà tập trung đầu tư mũi nhọn. Theo các chuyên gia, đơn vị này lựa chọn các nhóm mạnh về nghiên cứu, có tính đột phá, hàm lượng khoa học cao trên các lĩnh vực: khoa học, công nghệ, kỹ thuật, y dược, kinh tế và giáo dục nhằm tạo ra các sản phẩm ứng dụng thực tiễn hướng đến cộng đồng.

Đại diện đơn vị này cho biết cũng cam kết tài trợ mà không có bất kỳ “trói buộc”, các bản quyền phát minh, sáng chế của các dự án đều thuộc về chủ nhiệm cũng như cơ quan chủ trì của dự án đó. “Song song, chúng tôi cũng tiên phong “tháo gỡ” những nút thắt về cơ chế tài chính cũng như hành chính, nhằm giảm thiểu lượng giấy tờ quy chế, giúp các nhà khoa học yên tâm nghiên cứu”, vị này nói.

Quỹ Đổi mới sáng tạo Vingroup trợ lực hơn 400 nhà khoa học - Ảnh 3.
Chương trình Học bổng Đào tạo Thạc sĩ, Tiến sĩ trong nước năm nay đã đạt được không ít cột mốc ấn tượng, khẳng định sức hút, uy tín và tầm ảnh hưởng ngày càng sâu rộng đối với cộng đồng khoa học – công nghệ Việt Nam. Ảnh: B.C

Theo PGS.TSKH. Phan Thị Hà Dương, giám đốc điều hành VinIF, tại Việt Nam, chưa có nhiều doanh nghiệp có Quỹ học bổng và tài trợ nghiên cứu ngoài doanh nghiệp với quy mô lớn. “Sự ra đời của VinIF được xem là cuộc cách mạng khi tiên phong tài trợ phi lợi nhuận cho các tổ chức, cá nhân thực hiện nghiên cứu khoa học”, bà Dương nhấn mạnh.

Các chuyên gia cũng cho rằng trước đây tỷ lệ đầu tư cho khoa học công nghệ giữa nhà nước và doanh nghiệp là 70 – 30 (tức là 70% đầu tư đến từ ngân sách nhà nước) thì hiện nay đã tiến tới tỷ lệ 50 – 50. Theo xu thế của thế giới, Việt Nam sẽ hướng đến tỷ lệ 30 – 70. Điều này cho thấy sự quan tâm và đầu tư của doanh nghiệp nói chung và Tập đoàn Vingroup dành cho lĩnh vực khoa học công nghệ có ý nghĩa rất to lớn.

Bài viết trên Báo Tuoitre.vn

(Báo Vietnamnet.vn) “Không chỉ tháo gỡ rào cản về tài chính và hành chính, VinIF còn hướng tới tạo điều kiện để nhà nghiên cứu được chủ động về công bố khoa học” – nhận xét của các nhà nghiên cứu dành cho Quỹ Đổi mới Sáng tạo Vingroup (VinIF).

Quỹ VinIF mới khởi động được 3 năm nhưng đã và đang góp phần làm đa dạng về loại hình, nguồn lực tài trợ cũng như tạo “đòn bẩy” tích cực tới khoa học Việt Nam.

Chật vật tìm kinh phí gặp nguồn đầu tư… “mạo hiểm”

Là chủ nhân của Giải thưởng Tạ Quang Bửu 2018, PGS.TS Trần Đình Phong – Trưởng khoa Khoa học cơ bản và Ứng dụng, trường ĐH Khoa học và Công nghệ Hà Nội chia sẻ: “Từng có nhiều DN Việt Nam tìm đến và đề nghị chúng tôi đưa công trình khoa học ra thương mại hóa. Nhưng ngược lại, khi tôi hỏi về việc hợp tác để cùng nghiên cứu và phát triển thành công nghệ lõi, sau đó mới tiến đến mục đích thương mại thì phần lớn trong số họ chưa sẵn sàng.”

Tài trợ khoa học: Khi thủ tục được dỡ bỏ, sáng tạo sẽ thăng hoa

Ấp ủ giấc mơ chế tạo linh kiện quang điện hóa cho sản xuất nhiên liệu Hydro từ nước, nhằm góp phần giúp Việt Nam làm chủ công nghệ năng lượng sạch, PGS. TS. Trần Đình Phong dành hơn 12 năm nghiên cứu lĩnh vực này. Xác định đây là bài toán rất lớn, cần dồn lực vào nghiên cứu cơ bản trong thời gian dài, PGS. Phong cho rằng “Nếu DN đầu tư rồi hỏi ngày mai linh kiện của anh đâu thì rất khó. Vì thế, để triển khai ý tưởng của mình, đôi khi chúng tôi cần những nguồn đầu tư mạo hiểm”.

Giữa lúc tìm thêm nguồn tài trợ để nghiên cứu độ bền của vật liệu, nhằm tạo ra những linh kiện đáp ứng yêu cầu sản xuất công nghiệp, anh cùng cộng sự tìm thấy Quỹ Đổi mới Sáng tạo Vingroup (VinIF). Vượt qua ba vòng đánh giá, dự án do PGS.TS. Trần Đình Phong chủ nhiệm được lựa chọn là một trong 20 nghiên cứu tiêu biểu VinIF tài trợ năm nay.

“Từ ý tưởng cho đến công trình khoa học, bằng phát minh sáng chế là một bước, để ra được sản phẩm ứng dụng lại là một bước nữa. Một dự án 2-3 năm khó lòng tạo ra được sản phẩm như thế, chưa kể đến việc thương mại hóa. Trên thế giới, cả ngàn ý tưởng mới chỉ có một vài ý tưởng được hiện thực hóa. Kể cả họ dừng lại ở bước mô hình hay công bố khoa học thì đó vẫn là những viên gạch xây dựng nền tảng cho các nghiên cứu sau này.” – PGS.TSKH Phan Thị Hà Dương – Giám đốc Điều hành Quỹ VinIF chia sẻ.

Với sự đồng hành của VinIF, bên cạnh nguồn lực tài chính để phát triển công trình khoa học, PGS.TS Phong còn hy vọng có thể kết nối với mạng lưới các đơn vị DN trong nước và quốc tế, hướng tới ứng dụng năng lượng mới vào sản xuất công nghiệp tại Việt Nam.

“Đòn bẩy” cho tiên phong, khác biệt, thực chất

Từ 63 dự án khoa học nhận tài trợ năm 2019 và 2020, đến nay VinIF đã có 163 sản phẩm dạng hệ thống, thiết bị và 159 sản phẩm dạng phần mềm, cơ sở dữ liệu được ra đời. Bên cạnh đó, các nhóm nghiên cứu cũng đã xuất bản 143 công bố khoa học tại các tạp chí Q1 (nhóm những tạp chí khoa học uy tín nhất thế giới) và hội thảo uy tín quốc tế, đăng ký thành công 34 bằng sở hữu trí tuệ trong và ngoài nước.  

Bên cạnh nguồn lực tài chính, VinIF còn đồng hành cùng đội ngũ thực hiện dự án trong việc kết nối với mạng lưới chuyên gia tư vấn và truy cập cơ sở dữ liệu lớn. Kết quả nghiên cứu cũng sẽ được VinIF tư vấn đăng ký bảo hộ bằng độc quyền sáng chế và giới thiệu nguồn đầu tư để tiếp tục triển khai ứng dụng vào các sản phẩm, giải pháp thực tiễn.

Theo PGS.TSKH Phan Thị Hà Dương: “VinIF có cơ chế tài chính linh hoạt, hợp lý nhằm giúp các nhà nghiên cứu có điều kiện làm việc tốt nhất, với thủ tục hành chính đơn giản nhất. Điều này xuất phát từ mong muốn giúp các nhà khoa học được làm thật, tiêu đồng tiền thật, được nhận thù lao tương xứng với công sức nghiên cứu. Sau 3 năm triển khai, chúng tôi đã tài trợ gần 450 tỷ đồng cho các dự án, tạo ra 322 sản phẩm.”

Tài trợ khoa học: Khi thủ tục được dỡ bỏ, sáng tạo sẽ thăng hoa

Từ góc nhìn của chuyên gia nghiên cứu, TS.Ngô Tất Trung – Giám đốc Trung tâm Tư vấn di truyền và Sàng lọc ung thư – BV Trung ương Quân đội 108 cho biết:“Một trong những điểm đặc biệt trong cách thức tài trợ của VinIF là việc “bỏ qua tất cả những rào cản về thủ tục hành chính, đặt đổi mới sáng tạo lên trên hết.”

Dự án của chúng tôi về “Ứng dụng công nghệ di truyền tiên tiến trong chẩn đoán sớm ung thư gan” đã bước đầu cho kết quả ấn tượng, với một bằng sáng chế đã được gửi đăng ký và một bài báo khoa học Q1 được công bố trước thời hạn. “Nếu không có VinIF, nghiên cứu của chúng tôi sẽ phải chờ rất lâu nữa mới có thể thực hiện” – TS. Trung cho biết.

PGS. TS Huỳnh Quyết Thắng – Hiệu trưởng ĐH Bách Khoa Hà Nội cho biết: “Việc VINIF tài trợ cho các đề tài, dự án góp phần làm thay đổi cơ chế, cách xét chọn, đánh giá các đề tài theo hướng có chất lượng, tinh gọn. Các tác động tích cực này không những ảnh hưởng tới ĐH Bách khoa Hà Nội mà còn tới cộng đồng khoa học, các cơ quan quản lý trong nước.”

Tài trợ khoa học: Khi thủ tục được dỡ bỏ, sáng tạo sẽ thăng hoa

Không chỉ tháo gỡ rào cản về tài chính và hành chính, VinIF còn hướng tới tạo điều kiện để nhà nghiên cứu được chủ động về công bố khoa học. Một trong những điểm mới của Chương trình Tài trợ Dự án Khoa học – Công nghệ năm nay là mỗi nhóm nghiên cứu tự đề xuất một danh sách các tạp chí Q1 uy tín dự kiến đăng tải. Hội đồng khoa học sẽ mời ba chuyên gia am hiểu lĩnh vực phản biện, từ đó, Quỹ sẽ thống nhất danh sách với đề tài. Đây được cho là bước đi tiên phong của VinIF, nhằm tôn trọng sự khác biệt trong những công bố thuộc nhiều chuyên ngành hẹp, đồng thời, vượt qua các chỉ số chung để đi vào thực chất năng lực của đội ngũ và ý nghĩa của đề tài.

Xét chọn kỹ lưỡng, ưu tiên tài trợ mũi nhọn, VinIF không chỉ hỗ trợ cá nhân các nhà khoa học, mà còn đang từng bước kiến tạo một hệ sinh thái toàn diện về nghiên cứu – ứng dụng – đào tạo và chia sẻ tri thức. VinIF được kỳ vọng sẽ làm đa dạng hóa các nguồn đầu tư cho khoa học Việt Nam, góp phần thay đổi quan điểm đầu tư và khung tài chính dành cho khoa học.

Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Bùi Thế Duy: “Sự thành lập của Quỹ Đổi mới Sáng tạo Vingroup (VinIF) là một tín hiệu đáng mừng cho thấy nền Khoa học – Công nghệ Việt Nam đang đi đúng hướng so với tất cả các quốc gia đã phát triển trên thế giới: ở đó, DN đồng hành cùng Chính phủ trong việc tạo thêm nguồn lực thúc đẩy Khoa học – Công nghệ phát triển. Thời gian tới, chúng tôi sẽ tiếp tục đề xuất để có nhiều DN khác ở Việt Nam học theo mô hình của tập đoàn Vingroup, hình thành ra những quỹ đầu tư, tài trợ cho nghiên cứu khoa học”.

Bài viết trên Báo Vietnamnet.vn

Hôm qua (12/10/2020), Quỹ Đổi mới sáng tạo Vingroup (VINIF), thuộc Viện Nghiên cứu Dữ liệu lớn VinBigdata, Tập đoàn Vingroup tổ chức “Lễ ký kết tài trợ dự án Nghiên cứu Khoa học và Công nghệ năm 2020 cho 28 dự án với tổng giá trị hơn 136 tỷ đồng.

VINIF tài trợ phi lợi nhuận cho các dự án với mong muốn xây dựng văn hóa, tác phong nghiên cứu hiệu quả và chuyên nghiệp, thúc đẩy sự phát triển của nền khoa học – công nghệ Việt Nam.

28 dự án nhận tài trợ năm nay thuộc nhiều lĩnh vực như Gen và tế bào; Khoa học máy tính; Trí tuệ nhân tạo; Tự động hóa; Năng lượng tái tạo; Vật liệu thế hệ mới… được lựa chọn từ 139 hồ sơ gửi về trong năm 2020. Với suất tài trợ cao nhất lên tới 10 tỷ đồng, giải ngân ngay trong tháng 10, các nhà nghiên cứu sẽ có nguồn lực kịp thời để chi trả cho thành viên dự án, thuê chuyên gia trong và ngoài nước, mua nguyên nhiên vật liệu, trang thiết bị, thực hiện công bố quốc tế và đăng ký sáng chế…

Ngoài ra, Quỹ đổi mới sáng tạo Vingroup (VINIF) sẽ hỗ trợ nguồn lực cho các dự án như giới thiệu chuyên gia tư vấn, cấp quyền truy cập cơ sở dữ liệu lớn và sở hữu trí tuệ từ hệ sinh thái nghiên cứu của Tập đoàn Vingroup. VINIF cũng tạo điều kiện giới thiệu, ứng dụng sản phẩm, dịch vụ, giải pháp nghiên cứu vào thực tế, tư vấn đăng ký bảo hộ bằng độc quyền sáng chế và giới thiệu nguồn đầu tư để các dự án tiếp tục hoàn thiện và phát triển sau khi dự án kết thúc… Đây được xem là bước đột phá trong tư duy tài trợ dự án của Tập đoàn Vingroup, qua đó thúc đẩy một cách bền vững sự phát triển của nền khoa học – công nghệ Việt Nam.

PGS.TSKH. Phan Thị Hà Dương – Giám đốc điều hành Quỹ Đổi mới sáng tạo Vingroup ký kết tài trợ cho các dự án nghiên cứu khoa học.

Để được lựa chọn, những dự án nhận tài trợ đã trải qua 3 vòng đánh giá, xét chọn nghiêm ngặt và công bằng của Hội đồng Khoa học cùng sự tư vấn của hơn 50 giáo sư, tiến sĩ như: GS Đặng Đức Anh (Viện trưởng Viện Vệ sinh dịch tễ TW), GS. Hồ Tú Bảo (Viện NCCC về Toán), GS. Phan Thanh Sơn Nam (GS hóa học ĐHQG TP HCM), GS. Nông Văn Hải (Viện HL KHCN VN), GS. Đàm Thanh Sơn (ĐH Chicago), GS. Nguyễn Thái Thục Quyên (ĐH California), GS. Đỗ Ngọc Minh (VinUni)… Việc đánh giá cũng dựa trên 5 bộ tiêu chí gồm Mức độ cần thiết của đề tài; Năng lực nghiên cứu của tác giả, cơ sở vật chất của đơn vị thực hiện; Tính sáng tạo, ý nghĩa khoa học; Tác động tới kinh tế – xã hội; Tính thuyết phục của mục tiêu cũng như giá trị khoa học – công nghệ của sản phẩm, dịch vụ. Những dự án được lựa chọn có tính ứng dụng thực tiễn cao, có thể mang lại giá trị lâu dài cho xã hội.

GS. Vũ Hà Văn phát biểu tại lễ ký kết

Phát biểu tại lễ ký kết, GS. Vũ Hà Văn, Giám đốc Khoa học, Viện nghiên cứu Dữ liệu lớn VinBigdata (Tập đoàn Vingroup) chia sẻ: “Mặc dù gặp khó khăn chung do dịch Covid -19 nhưng Tập đoàn Vingroup vẫn quyết tâm duy trì hỗ trợ khoa học vô điều kiện. VINIF luôn mong muốn các nhà khoa học Việt có cơ hội tốt nhất để chuyên tâm nghiên cứu bài bản, chuyên nghiệp, hiệu quả, từ đó tạo ra sự khác biệt, đổi mới cho môi trường nghiên cứu khoa học tại Việt Nam”.

Đây là năm thứ hai Quỹ Đổi mới sáng tạo Vingroup thực hiện chương trình tài trợ dự án nghiên cứu thường niên cho các công trình khoa học tại Việt Nam. Năm 2019, 20 dự án khoa học công nghệ đã nhận tổng mức tài trợ 124 tỷ đồng. Qua một năm thực hiện, các dự án đã đạt được những thành tựu đáng kể, góp phần từng bước giải quyết những vấn đề thực tiễn của xã hội Việt Nam cũng như thế giới, như: nghiên cứu vaccine và hệ thống cảnh báo chống Covid-19, phát triển công nghệ in 3D, phát minh vật liệu mới…

Tài trợ các dự án nghiên cứu thường niên là một trong những hoạt động nhằm xây dựng hệ sinh thái nghiên cứu ứng dụng khoa học trong và ngoài nước của Quỹ Đổi mới sáng tạo Vingroup trong nỗ lực góp phần tạo nên thay đổi tích cực cho nền khoa học công nghệ Việt Nam. Bên cạnh chương trình tài trợ dự án nghiên cứu tiềm năng, VINIF nỗ lực thực hiện trao học bổng cho sinh viên tài năng, kí kết hợp tác với đơn vị nghiên cứu, trường Đại học để xây dựng chương trình đào tạo khuyến khích khoa học. Tháng 11 tới đây, Quỹ cũng sẽ tổ chức lễ trao học bổng thường niên đào tạo thạc sĩ, tiến sĩ trong nước dành cho học viên cao học, nghiên cứu sinh thuộc chuyên ngành khoa học, công nghệ, kỹ thuật hoặc y dược với trị giá học bổng từ 120 triệu đến 150 triệu/học viên/năm.

Theo Dân Trí