LTS: Ngày 17.3.2021 vừa qua, Viện Hàn lâm Khoa học và Văn chương Na Uy đã quyết định trao giải thưởng Abel (được ví như giải Nobel của Toán học) cho hai nhà toán học Avi Wigderson và László Lovász vì những đóng góp của họ trong Khoa học máy tính – Toán rời rạc và vai trò dẫn dắt của họ trong việc đưa các chuyên ngành này vào trung tâm của toán học hiện đại. Nhân sự kiện trên, PGS. Phan Thị Hà Dương (phòng Cơ sở Toán học của Tin học – Viện Toán học và Quỹ Đổi mới sáng tạo VinIF) đã kể câu chuyện về Các khối đa diện đều và các khám phá mang lại những ứng dụng sâu rộng trong cuộc sống – trong đó nhiều khám phá đạt được nhờ có toán rời rạc hoặc sức mạnh của tin học. LĐCT xin giới thiệu cùng bạn đọc.

1. Con người tự cổ xưa cho đến ngày nay luôn khao khát kiến thiết nên những công trình hài hòa và bền vững. Để làm được điều đó, họ đã nghiên cứu, phân tích những cấu trúc những khối hình cân đối nhất. Lạ kỳ thay, những công trình kiến trúc vĩ đại lại có cùng cấu trúc với những tạo vật vô cùng nhỏ bé của thiên nhiên, như mái vòm hùng vĩ La Géode tại Trung tâm Khoa học và Công nghệ Pháp có cùng cầu trúc với những con virus cúm nhỏ tinh vi. Nhưng thực ra điều lạ kỳ ấy có lẽ lại là một điều hiển nhiên vì cả hai được xây dựng từ một hình khối đều đặn nhất, khối đa diện đều 20 mặt. Vì sao lại là 20 mặt mà không nhiều hơn? Ta đã biết trên mặt phẳng có vô vàn đa giác đều, bao nhiêu cạnh cũng được. Vậy trong không gian có bao nhiêu khối đa diện đều – những hình khối mà các đỉnh, các cạnh và các mặt bằng nhau, đều đặn như con xúc xắc ta chơi trên bàn cờ? Nó đã được khám phá từ bao giờ?

Tòa nhà The Montreal Biosphere (Quebec, Canada) – do nhà khoa học, Buckminster Fuller, thiết kế năm 1967, gồm hàng trăm nghìn mảnh tam giác nhỏ (Ảnh tư liệu)

Vào thời Hy Lạp cổ đại, những nhà Toán học cũng thường là những nhà triết học, thiên văn học và thậm chí cả chiêm tinh học nữa. Họ sẽ là những người ngắm những vì sao trên trời và vẽ nên những quỹ đạo, họ sẽ đo đạc các mảnh đất và tạo nên những hình vẽ và các con số, và họ sẽ thổi vào tất cả những ý nghĩa triết học sâu xa.

Platon (428/427 hay 424/423 – 348/347 TCN) đã là một người như thế. Ngày nay những khối đa diện đều, những tạo vật đẹp đẹp hài hòa nhất của không gian được mang tên ông vì ông đã mang đến cho chúng ý nghĩa triết học. Mặc dù rằng trước Platon, hơn 2000 năm TCN người cổ đại đã tạo ra những hình khối này mà dấu vết còn lưu lại trong các bào tảng. Bất ngờ thay, chỉ có 5 khối thôi, là những khối: 4 mặt, 6 mặt, 8 mặt, 12 mặt và 20 mặt. Platon đã gán chúng với 4 nguyên tố chính ngày ấy: Trái đất với hình lập phương, lửa với hình tứ diện, nước với hình nhị thập diện và không khí với hình bát diện. Còn lại hình 12 mặt, với dáng vẻ hài hòa đều đặn của nó, ông gán với vũ trụ, và ông viết: “Thượng đế đã dùng nó để thêu các vì sao lên bầu trời”.

Vào thời kỳ ấy khi các nhà toán học khám phá hình học (sau khi đã tìm hiểu về những con số) họ đã tin rằng hình học có sức mạnh vô song, đến nỗi Platon đã cho khắc trên cánh cổng trường học của mình: “Ai không hiểu về hình học thì không được bước chân vào đây”. Những người bước qua cánh cửa ấy đã được học trong những trường học Athens nơi tư duy được rộng mở, nơi những tranh luận đã làm khởi phát nhiều lý thuyết.

Hình của Euler và khối nhị thập diện đều được in trên con tem của Đức (Ảnh tư liệu).

Cứ như vậy bao nhiêu thế kỷ trôi qua, các nhà khoa học vẫn luôn không ngừng suy ngẫm và khám phá nhiều điều trong cuộc sống từ những khối đa diện. Léonard de Vinci cũng đã viết nhiều cuốn sách về chúng. Nhưng có lẽ một trong những công trình đang kể nhất là cuốn Mysterium Cosmographicum – cuốn sách về Thiên văn của nhà thiên văn học vĩ đại Johannes Kepler (1571-1630). Ông đã là người phát triển lý thuyết của Copernic, người đã chỉ ra rằng không phải Trái đất là trung tâm và mặt trời cùng các vì sao quay quanh nó, mà chính là trái đất quay quanh mặt trời kia. Kepler đã xây dựng một mô hình vũ trụ xen kẽ 5 khối đa diện và 6 hình cầu, 6 hình cầu ấy được ông gắn với 6 vì tinh tú được biết đến lúc ấy là Sao Thủy, Sao Kim, Trái Đất, Sao Hỏa, Sao Mộc, Sao Thổ; và ông đã có những giả thuyết về tỉ lệ của các vì sao và tỉ lệ của các khối cầu.

Dẫu cho những tính toán này của Kepler không chính xác nhưng cuốn sách của ông đã có rất nhiều khám phá khác và đặt một dấu ấn trong lịch sử thiên văn học.

2. Nhưng có lẽ ta sẽ quay về một chút với câu hỏi, vì sao 5 khối mà không nhiều hơn, hay vô hạn? Một chứng minh rất đẹp dựa trên công thức nổi tiếng của Leonhard Euler (1707 – 1783). Công thức ấy là V-E+F=2 trong đó V, E, F lần lượt là số đỉnh, số cạnh và số mặt của khối đa diện. Công trình này đã nổi tiếng đến mức nó cùng với hình của Euler và khối nhị thập diện đều đã được in trên con tem của Đức.

PGS. Phan Thị Hà Dương với bài giảng đại chúng về các khối đa diện gây ấn tượng ở sự kiện hưởng ứng Ngày Toán học thế giới tại Hà Nội. Ảnh NVCC

Với những người làm tin học thì Euler nổi tiếng nhất lại vì ông chính là ông tổ của lý thuyết đồ thị. Đồ thị, đó có lẽ đã là một khái niệm ăn sâu vào muôn mặt cuộc sống trong thời đại bùng nổ kỹ thuật số hiện nay – như mạng xã hội, chữ mạng là network, chính nó đã mang nghĩa đồ thị. Lý thuyết đồ thị đã được xây dựng và phát triển mạnh mẽ trong TK 20 và chắc chắn sẽ bùng nổ trong TK 21, nhưng cội nguồn sâu xa của nó chính là bài toán 7 cây cầu ở Konigsberg của Euler. Ông đã đặt viên gạch đầu tiên cho lý thuyết đồ thị bằng cách định nghĩa chu trình Euler. Bài toán Euler cũng luôn được gắn chặt như một hình ảnh đối ngẫu với bài toán chu trình Hamilton – khái niệm được nhà toán học William Rowan Hamilton (1805 -1865) đặt ra dựa trên khối đa diện đều 12 mặt và 20 mặt. Hai bài toán này trở thành một phần cơ bản của lý thuyết Tin học, là ví dụ điển hình cho khái niệm cốt lõi nhất: Vấn đề P và NP – một vấn đề mà bất cứ người làm tin học nào cũng trăn trở và muốn khám phá.

Cùng với các vấn đề lý thuyết, có thể kể đến ứng dụng nổi trội của các khối đa diện trong kiến trúc, đặc biệt thông qua nhà thiết kế, sáng chế vĩ đại người Mỹ Buckminster Fuller. Khi ngắm mái vòm The Montreal Biosphere (Quebec, Canada) do Fuller thiết kế năm 1967, chúng ta khó có thể biết được mối liên hệ giữa nó và các khối đa diện đều, vì 5 khối chỉ có nhiều nhất là 20 mặt còn tòa nhà này gồm hàng trăm nghìn mảnh tam giác nhỏ. Nhưng không, chúng có một mối liên hệ mật thiết, và chính Fuller đã xây dựng nên lý thuyết kiến trúc để xây nên những mái vòm như vậy. Thật kỳ lạ sao, trước Fuller 7 thế kỷ, Đài quan sát Maragheh Observatory – Iran đã được thiết kế với cùng cấu trúc ấy. Và rồi, chúng ta còn thấy nó hiện diện ở khắp nơi, mà đẹp và nổi tiếng là tòa La Géode, ở Trung tâm Khoa học và Công nghệ Paris.

Trước Fuller 7 thế kỷ, Đài quan sát Maragheh Observatory – Iran đã được thiết kế với cùng cấu trúc ấy (Ảnh tư liệu)

Nếu ta nhìn thật kỹ Đài quan sát Iran, ta sẽ thấy nó không hoàn toàn đều đặn, có những điểm kỳ dị trên đó. Dường như tất cả các đỉnh của nó đều là đỉnh của 6 tam giác. Nhìn thật kỹ, bạn sẽ thấy có 1 đỉnh bên phải thật đặc biệt, nó là đỉnh của 5 tam giác. Đó có phải là lỗi xây dựng không? Và có bao nhiêu lỗi như thế?

Cách xây dựng các khối cầu từ khối Nhị thập diện đều. Ảnh tư liệu
Khối đa diện đều (Ảnh tư liệu).

3. Fuller đã chỉ ra rằng đó chính là thiết kế, tất cả các công trình kể trên, dù to dù nhỏ, đều có đúng 12 điểm kỳ dị (nếu nó là mặt cầu hoàn chỉnh) vì tất cả đều được xây dựng từ khối nhị thập diện đều 20 mặt. Thật vậy, khi muốn dựng những hình cầu này, các KTS đã bắt đầu từ một hình đa diện gần giống hình cầu nhất, đó là hình nhị thập diện gồm 20 tam giác. Nhưng rõ ràng nó chưa phải hình cầu. Vậy thì ta sẽ chia nhỏ các cạnh ra. Nếu ta chia mỗi cạnh làm đôi thì mỗi tam giác sẽ có 4 tam giác nhỏ, và tưởng tượng ta thổi phồng từ trong ra thì sẽ có hình 80 mặt tam giác nhỏ, nó gần giống hình cầu hơn hình 20 mặt. Cứ như thế, người ta có thể chia 3, chia 4, chia 5… mỗi cạnh, càng chia nhỏ thì hình nhận được càng giống hình cầu. Nhận thấy là tất cả những điểm mới khi ta chia đều dính dưới 6 tam giác. Nhưng vẫn luôn còn đó 12 đỉnh đầu tiên chỉ đỉnh với 5 tam giác. Như vậy dù hình cầu ta to nhỏ cỡ nào, dù có trăm, nghìn, triệu đỉnh thì luôn có đúng 12 đỉnh kỳ dị.

Liệu rằng thiết kế đó có phải là đẹp nhất không? Có nhiều khi chúng ta tự hỏi những tác phẩm của ta có phải là điều đẹp nhất, hợp lý nhất? Tìm đâu ra câu trả lời? Có lẽ khi ấy ta hãy soi mình vào tự nhiên, bởi tự nhiên chính là tác phẩm của Thượng đế, và Thượng đế luôn tài hoa hơn con người. Vậy thì một sản phẩm của Thượng đế, dẫu đáng buồn nhưng ta phải chấp nhận, chính là virus adenovirus, nó cũng mang hình dáng được tạo ra từ khối nhị thập diện đều và nó cũng có 12 điểm kỳ dị. Bởi vì virus cũng cần phải có cấu trúc thật giản đơn, tiết kiệm năng lượng nhất và tồn tại bền vững. Và không chỉ nó, ngành vệ sinh dịch tễ đã xác nhận rất nhiều loài virus mang cấu trúc này. Chính những hiểu biết về khối đa diện đều đã giúp các nhà khoa học tìm hiểu cấu trúc của chúng.

Vậy đấy, các khối đa diện đã được nghiên cứu và đưa vào ứng dụng sâu rộng, tưởng rằng sẽ không còn làm ta ngạc nhiên nữa. Thế nhưng, mới đây nhất, năm 2019 và 2020, các công trình dài hơn 50 trang của các nhà khoa học Jayadev S. Athreya, David Aulicino, W. Patrick Hooper và Anja Randecker đã gây bất ngờ khi chứng minh rằng khối thập nhị diện khác với 4 khối còn lại như vũ trụ khác với 4 nguyên tố kia. Đó là kết quả về chu trình trắc địa, là một đường đi từ một đỉnh rồi quay về chính nó mà trên mỗi mặt nó là đoạn thẳng và khi đi từ mặt này qua mặt kia thì nó tạo các góc bằng nhau (tưởng tượng ta trải phẳng hai mặt ra, thì nó là đường thẳng). Đường trắc địa là một khái niệm quan trọng trong toán học, nó có nguồn gốc sâu xa từ việc đo đạc các đường đi ngắn nhất. Trước đó, các nhà bác học đã chứng minh rằng không có chu trình trắc địa cho 4 khối: 4, 6, 8, 20 mặt. Công trình năm 2020 nói trên đã có đóng góp to lớn trong việc nghiên cứu các đường trắc địa trên các khối đa diện đều nói riêng và nhiều hình khối nói chung, kết quả nổi trội của họ là đã chỉ ra rằng riêng với khối thập nhị diện tồn tại vô số chu trình trắc địa. Đây là một công trình kết hợp giữa các nghiên cứu toán học của mấy chục năm qua và sử dụng sức mạnh vượt trội của các thuật toán tin học hiện đại. Nhà toán học Anton Zorich – Viện toán học Jussieu Paris nhận định: “Hai mươi năm trước, câu trả lời này hoàn toàn nằm ngoài tầm với; 10 năm trước cần một nỗ lực phi thường để viết hết những phần mềm cần thiết, chỉ tới bây giờ là thời điểm có thể đưa ra lời giải đáp”.

Vậy là suốt 26 thế kỷ qua từ những triết lý và toán của Platon đến nay, các khối đa diện vẫn không ngừng mang đến những khám phá cho các nhà khoa học, để từ đó ứng dụng vào bao điều trong cuộc sống. Dẫu cho ta nghĩ rằng dáng hình vũ trụ có thể không phải là khối thập nhị diện đều như Platon đã hình dung, và nhiều lý thuyết của Platon, như khái niệm về Tình yêu thuần khiết (mà ngày nay ta gọi là tình yêu kiểu Platon) có thể bị cho là những điều mơ mộng và không thực tế; nhưng chính những điều mơ mộng ấy lại ẩn chứa bao bí mật và khơi nguồn bao sáng tạo.

(*) Bài viết sử dụng hơn 25 tài liệu tham khảo.

Trích bài giảng đại chúng về “khối đa diện…” của PGS Phan Thị Hà Dương ở sự kiện hưởng ứng Ngày Toán học thế giới tại Hà Nội.

Phan Thị Hà Dương

Theo Báo Lao động

Ngày 20/3, tại Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam đã diễn ra sự kiện “Toán: Học thế nào và làm ở đâu”. Đây là sự kiện nhằm hướng ứng Ngày Toán học quốc tế 14.3.

GS. Phùng Hồ Hải, Viện trưởng Viện Toán học Việt Nam cho biết, tháng 11 năm 2019, tại phiên họp Đại hội đồng lần thứ 40, UNESCO đã tuyên bố chọn ngày 14/3 là Ngày Toán học Quốc tế. Năm 2021 chủ đề được chọn là “Toán học cho một thế giới tốt đẹp hơn”. 

Năm nay Ban Tổ chức hướng tới các bạn sinh viên và học sinh THPT cùng các vị phụ huynh và những ngời yêu Toán, quan tâm tới Toán học.

Phần lớn thời gian của sự kiện, các nhà Toán học chia sẻ những thông tin thú vị về việc ứng dụng Toán vào mọi mặt của đời sống. PGS. Phan Thị Hà Dương, Viện Toán học và Quỹ đổi mới sáng tạo VINIF với bài giảng “Những khối đa diện đều và những bí ẩn Toán học”.

TS. Hà Minh Hoàng, Đại học Phenikaa với bài giảng “Vẻ đẹp của vận trù học và Toán tối ưu qua các ứng dụng thực tiễn tại Việt Nam”. TS. Hà Minh Hoàng cho rằng mức độ gần gũi với cuộc sống của toán học là một sự thật bất ngờ với hầu hết bạn trẻ. Chẳng hạn, hàng ngày, mỗi người đều phải đưa ra nhiều quyết định, việc đưa ra quyết định dựa vào các thông số đã có.

PGS. Nguyễn Ngọc Doanh, Đại học Thủy lợi với bài giảng “Toán học trong cuộc chiến chống đại dịch Covid-19”. PGS. Nguyễn Ngọc Doanh là thành viên Tổ thông tin đáp ứng nhanh (về sau được đổi tên thành Tổ an toàn Covid-19 của Ban Chỉ đạo quốc gia phòng, chống dịch Covid-19), một trong những nhiệm vụ quan trọng của tổ là cập nhật, phân tích và sử dụng thông tin, số liệu giúp Ban chỉ đạo trong công cuộc phòng chống đại dịch Covid-19.

GS. Vũ Hà Văn, Viện Nghiên cứu dữ liệu lớn VinBigdata với bài giảng “Chuyện của Paul”. GS. Vũ Hà Văn đã có lý giải về việc ai đó gặp may trong các trò đỏ đen? Vì sao con bạch tuộc đoán đúng các kết quả trận bóng đá? Vì sao một chú cún có thể chơi chứng khoán giỏi?

Tọa đàm có sự tham gia của các chuyên gia: GS. Phùng Hồ Hải, Viện trưởng Viện Toán học, Viện Hàn lâm KH&CN Việt Nam; TS. Đoàn Thái Sơn, Viện Toán học, Viện Hàn lâm KH&CN Việt Nam); TS. Võ Sĩ Nam, VinBigdata; GS. Vũ Hà Văn, Giám đốc Khoa học VinBigdata, GS Toán của ĐH Yale (Mỹ); PGS. Phan Thị Hà Dương, Viện Toán học và Quỹ đổi mới sáng tạo VINIF; Nguyễn Xuân Hoàng, Công ty Misa; TS. Hà Minh Hoàng, Trường Đại học Phenikaa; PGS. Nguyễn Ngọc Doanh, Đại học Thủy lợi. 

Tại tọa đàm các chuyên gia và khách mời đã thảo luận về cơ hội nghề nghiệp, hướng phát triển cho sinh viên học Toán.

 Các bạn học sinh, sinh viên đã đặt các câu hỏi cho các chuyên gia: sinh viên có nhất thiết phải học Toán không? Cơ hội việc làm sau này khi học Toán?

PGS. Phan Thị Hà Dương cho rằng, nếu lựa chọn theo Toán thì cần thận trọng. Việc theo đuổi Toán lý thuyết đến một lúc nào đó sẽ rất căng thẳng bởi vì nếu không tập trung cao độ và có tư duy sâu sắc thì làm mãi mà không nhận được kết quả nào. Trong khi với cùng một năng lực và thời gian như thế, làm nghề khác đã có thể đạt được kết quả.

 TS. Võ Sĩ Nam, Trưởng phòng Tin y sinh ứng dụng, VinBigdata, nói rằng, thực ra, Toán học tồn tại rất tự nhiên trong cuộc sống, nên đừng tách biệt hóa. TS. Võ Sĩ Nam nêu thực tế yêu cầu của viện nơi ông công tác rất đa dạng, có thể Toán, Hóa, Sinh, nhưng quan trọng nhất chỉ cần nắm chắc, hiểu sâu kiến thức và có tư duy mô hình hóa bài toán thực tế.

 GS. Vũ Hà Văn cho biết, Toán học chia thành hai hướng nghiên cứu và là công cụ để làm việc.

Ông Nguyễn Xuân Hoàng, Phó Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty Misa chia sẻ, nền tảng cơ bản của Tin học là Toán. Nếu học Toán giỏi thì chắc chắn lập trình giỏi, vì lập trình cần tư duy logic của Toán.

GS.TSKH Phùng Hồ Hải, Viện trưởng Viện Toán học Việt Nam cho hay, Toán học bây giờ có mặt ở rất nhiều nơi, độ khó, phức tạp phân chia theo từng lĩnh vực. Chúng tôi cũng giống như một giáo phái, luôn có trách nhiệm “truyền đạo”, thuyết phục các bạn đi theo ngành Toán nhưng không có nghĩa là làm nghiên cứu toán mà còn nhiều cơ hội khác sử dụng toán trong cuộc sống. 

Theo Trang tin của Bộ KHCN

(VOV5) – Hôm qua, 20/3, Viện Toán học, Trung tâm Thông tin – Tư liệu kết hợp với Viện Nghiên cứu dữ liệu lớn (Vin Bigdata) tổ chức kỷ niệm Ngày Toán học quốc tế, với chủ đề lớn: “Toán: Học thế nào và làm ở đâu?”.

Đông đảo sinh viên tham gia Tọa đàm “Toán: Học thế nào và làm ở đâu?” tại Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam.

Tham dự Tọa đàm có TS Vũ Thị Thanh Hà (Bộ Khoa học và Công nghệ), bà Trần Lan Hương- Trưởng Văn phòng Đại diện Văn Phòng UNESCO tại Việt Nam, cùng đông đảo các nhà khoa học hiện đang công tác tại Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam và các trường đại học lớn, các nghiên cứu viên, sinh viên các trường đại học.

GS.TSKH Phùng Hồ Hải, Viện trưởng Viện Toán học phát biểu khai mạc Tọa đàm.

Vẻ đẹp Toán học trong các ứng dụng thực tế
Sáng ngày 20/3/2021, các diễn giả gồm PGS Phan Thị Hà Dương ( Viện Toán học và Quỹ đổi mới sáng tạo VINIF), TS Hà Minh Hoàng (Đại học Phenikaa), PGS Nguyễn Ngọc Doanh (Đại học Thủy lợi), đã trình bày các bài giảng công chúng về các chủ đề cụ thể của Toán học.

PGS.TS Phan Thị Hà Dương mở đầu Tọa đảm với bài giảng “Những Khối đa diện đều và những bí ẩn toán học”.

Theo PGS Phan Thị Hà Dương,  2000 năm trước công nguyên những khối đa diện đều đã được chạm khắc trong các hang đá, và hơn 2020 năm sau công nguyên, những khối đa diện đều vẫn là đề tài của một lời giải cho một giả thuyết toán học, một lời giải kết hợp giữa toán học lý thuyết và sức mạnh tính toán của các thuật toán tin học hiện đại nhất. Trải dài 4000 năm ấy, những khối đa diện đều đã là hình tượng cho những suy tư sâu xa về triết học, những định lý toán học, những thiết kế kiến trúc và cả những trò chơi may rủi. Ngày nay, hầu hết khi người ta muốn xây dựng một công trình hình cầu thì người ta sẽ bắt đầu bằng hình đa diện đều. 
Tiếp đến công chúng được lắng nghe  bài trình bày “Vẻ đẹp của vận trù học và toán tối ưu qua các ứng dụng thực tiễn tại Việt Nam” của  TS Hà Minh Hoàng. Theo TS Hoàng, vận trù học và toán tối ưu có một lịch sử phát triển lâu đời với vô vàn các câu chuyện áp dụng thành công tạo tác động lớn đối với sự phát triển kinh tế, xã hội tại nhiều quốc gia trên thế giới. 

TS Hà Minh Hoàng (Đại học Phenikaa) trình bày bài giảng “Vẻ đẹp của vận trù học và toán tối ưu qua các ứng dụng thực tiễn tại Việt Nam”.

“Đây là một ngành khoa học áp dụng các phương pháp phân tích tiên tiến để giúp người ta ra được quyết định tốt nhất. Nó là khoa học liên ngành, nhưng sử dụng các kỹ thuật của toán học như mô hình hóa, phân tích thống kê, tối ưu hóa,… để đưa ra các lời giải tối ưu, hoặc gần tối ưu cho các vấn đề cần phải ra quyết định”, TS Hoàng giới thiệu.
Ở Việt Nam, “cha đẻ” của thuyết tối ưu toàn cục là GS Hoàng Tụy, và đây cũng là một nhánh kỹ thuật của vận trù học. Gần đây, cùng với sự phát triển của nền kinh tế, vận trù học bắt đầu có vai trò ứng dụng trở lại trong đời sống. Đó cũng chính là vẻ đẹp của toán ứng dụng qua các bài toán vận trù học, tối ưu hóa nảy sinh từ thực tế đời sống sản xuất của Việt Nam trong rất nhiều lĩnh vực như giao thông, nông nghiệp, viễn thông, truyền hình, giáo dục, y tế, vv…

PGS Nguyễn Ngọc Doanh (Đại học Thủy lợi) trình bày bài giảng “Toán học trong cuộc chiến chống đại dịch Covid-19”.

PGS Nguyễn Ngọc Doanh đã trình bày nội dung mang tính “thời sự” hơn với chủ đề: “Toán học trong cuộc chiến chống đại dịch Covid-19”. Theo thống kê của tổ chức y tế thế giới (WHO), tính đến ngày 11 tháng 3 năm 2021 thế giới đã ghi nhận trên 117 triệu ca mắc và trên 2,6 triệu người tử vong do COVID-19 tại 221 quốc gia và vùng lãnh thổ. Tổng số bệnh nhân COVID-19 hồi phục là trên 76 triệu và còn gần 26 triệu bệnh nhân đang điều trị, trong đó có khoảng trên 106 ngàn trường hợp bệnh nặng hoặc nguy kịch. Các quốc gia trên thế giới đã và đang áp dụng những chính sách khác nhau nhằm ứng phó với đại dịch Covid-19 và trong số đó Việt Nam vẫn đang là hình mẫu về các chính sách chống dịch hiệu quả phù hợp với điều kiện kinh tế-xã hội của mình. Để có được những chính sách hiệu quả thì việc nghiên cứu và ứng dụng khoa học công nghệ trong phân tích xử lý thông tin đóng một vài trò chìa khoá.
Một trong các mô hình mà nhóm PGS Doanh sử dụng trong trường hợp dịch ở Việt Nam là mô hình SEIR trên mạng lưới. Khi sử dụng mô hình này, có một số thuận lợi, chẳng hạn như công tác truy vết rất tốt (từ một ổ dịch xác định được có bao nhiêu F1, F2; thời điểm chuyển vào khu cách ly; thời điểm phát bệnh). Mỗi mô hình được xây dựng nhằm trả lời cho một hay một số câu hỏi thông qua việc xây dựng một số “kịch bản”, tức là những khả năng có thể xảy ra, xảy ra như thế nào. “Đây là một đóng góp ý nghĩa do mô hình mang lại”, PGS Doanh chia sẻ.

Các diễn giả tham gia Tọa đàm.

Học Toán thì ra trường làm ở đâu?

Phan Thị Hà Dương cho biết, trong mấy năm qua, Quỹ VINIF đã và đang có nhiều chương trình tài trợ nghiên cứu và đào tạo khoa học, trong đó có Toán học. Quỹ cấp rất nhiều học bổng cho sinh viên, nghiên cứu sinh theo các cấp học thạc sĩ, tiến sĩ và POSTDOC… “Chúng tôi hiểu rằng những người nghiên cứu cần dành thời gian, cần phải có thù lao đủ để họ yên tâm tập trung làm khoa học. Mức học bổng dành cho thạc sỹ là 120 triệu/năm, cho tiến sĩ là 150 triệu/năm. Tôi nghĩ đây là điều kiện tốt để các bạn dành tâm huyết và thời gian để nghiên cứu khoa học”, PGS Phan Thị Hà Dương nói.

Rất nhiều sinh viên có mặt tại Tọa đàm đã đặt những câu hỏi về tương lai nghề nghiệp của những người theo học Toán tại các trường đại học. Trả lời vấn đề này, TS Võ Sỹ Nam nói: “Tôi nghĩ chúng ta đừng quá băn khoăn học toán để làm gì, vì bản thân các thầy cũng chưa biết ứng dụng vào đâu. Chúng ta học đi, những kiến thức ngày xưa sẽ hữu ích đâu đó trong nghề nghiệp của mình. Bằng kinh nghiệm của mình, tôi thấy học thêm về xác suất thống kê để ứng dụng nhiều. Rồi học về lập trình hiện đại. Chúng ta cứ học Toán đí, hữu ích trong rất nhiều ứng dụng trong tương lai nghề nghiệp”.

Anh Nguyễn Xuân Hoàng (Tổng Giám đốc Công ty MISA),  nguyên là một học sinh chuyên Toán, sau đó “dấn thân” phát triển nghề nghiệp gắn liền với Tin học. “Chắc chắn học Toán giỏi thì học Tin học, lập trình giỏi. Học Toán tốt, rất dễ làm những công việc liên quan đến Tin học”, anh Hoàng khẳng định. 

GS Vũ Hà Văn (Viện Nghiên cứu dữ liệu lớn Vin Bigdata) đã thu hút đông đảo người nghe, người xem với “Chuyện của Paul”. Paul là con bạch tuộc nổi tiếng vì nó đã đoán trúng kết quả cả 7 trận đấu của tuyển Đức. (Paul cư trú trong bể cá của một quán ăn tại Đức.) Phải nói rằng,  đoán trúng kết quả 3,4 trận đấu liên tiếp là điều rất ít nhà bình luận thể thao nào làm được . Bải giảng đã  nhìn lại chuyện của Paul với con mắt toán học.

GS.TSKH Vũ Hà Văn trình bày bài giảng “Chuyện của Paul” thu hút giới nghiên cứu Toán học, sinh viên ngành Toán ứng dụng tại Tọa đàm.

« Thật ra toán học là khái niệm rộng. Nếu không xác định trở thành nhà Toán học, tức là học Toán để đi làm thì nên chú trọng học những môn cần học nhất để đi làm. Cái này tùy thời. Bây giờ công nghệ chủ yếu liên quan đến máy tính, cần xác suất thống kê, Toán rời rạc, Toán tuyến tính. Lập trình và làm thuật toán là hai khái niệm khác nhau. Làm được thuật Toán cần phải học Toán. Viện Nghiên cứu Dữ liệu lớn, mỗi năm tuyển vào số lượng lớn các sinh viên vào làm, đầu vào chúng tôi thi về Toán xác suất thông kê và Toán đại số tuyến tính », GS Vũ Hà Văn cho biết thêm.

Buổi tọa đàm đã mở ra nhiều góc nhìn về Toán học dành cho sinh viên và các nghiên cứu viên, để các bạn trẻ yêu toán theo đuổi con đường toán học, giúp họ hiểu toán học ngày nay không chỉ là những nghiên cứu khô khan mà còn có rất nhiều ứng dụng trực tiếp vào cuộc sống và khoa học./.

Theo Ban Đối ngoại – Đài tiếng nói Việt Nam

Kể từ năm 2019, “Ngày Toán học thế giới” đã chính thức được UNESCO công nhận, nhằm khơi sâu khả năng sáng tạo cũng như đề cao, coi trọng sự kết nối giữa toán học với tất cả các lĩnh vực, khái niệm và ý tưởng trong đời sống. Hưởng ứng sự kiện mang tầm quốc tế này, sáng 19/3, Viện Toán học và Trung tâm Thông tin Tư liệu (thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Công nghệ Việt Nam) đã phối hợp với Viện Nghiên cứu dữ liệu lớn (Vin Big data) tổ chức buổi tọa đàm với chủ đề: “Toán: Học thế nào và làm ở đâu?”.

Theo Truyền hình Quốc hội Việt Nam

Tháng 11 năm 2019, tại phiên họp Đại hội đồng lần thứ 40, UNESCO đã tuyên bố chọn ngày 14 tháng 3 là Ngày Toán học Quốc tế.

Năm 2021 này, chủ đề được chọn là: Toán học cho một thế giới tốt đẹp hơn.

Tại Việt Nam, Ngày Toán học Quốc tế sẽ được Viện Toán học – Viện Hàn lâm KH&CN Việt Nam, Quỹ Đổi mới sáng tạo VinIF – Viện Nghiên cứu dữ liệu lớn Vin Bigdata và Trung tâm Thông tin Tư liệu – Viện Hàn lâm KH&CN Việt Nam đồng tổ chức.

Toán học đang hiện diện ở đâu trong đời sống? Từ mối liên hệ giữa Toán học với tự nhiên, đến sự xuất hiện của lý thuyết toán trong những suy tư về triết học, thiết kế kiến trúc, trò chơi may rủi và ứng dụng của các bài toán vận trù học, tối ưu hóa, nảy sinh từ thực tế đời sống sản xuất của Việt Nam, tất cả sẽ tạo nên một câu trả lời đa diện cho câu hỏi kể trên.

Hơn nữa, với sự phát triển của công nghệ hiện đại, đặc biệt trong bối cảnh của “số hóa” và đại dịch Covid-19, Toán học càng thể hiện rõ tầm quan trọng của nó.

Với chuỗi 04 Bài giảng đại chúng, từ lý thuyết đến ứng dụng, với các hướng khác nhau qua trình bày của các nhà khoa học tại Việt Nam, cùng tọa đàm thảo luận về cơ hội nghề nghiệp, hướng phát triển cho sinh viên học Toán, sự kiện TOÁN – HỌC THẾ NÀO & LÀM Ở ĐÂU? là cơ hội mà những người yêu Toán không nên bỏ lỡ, để có thể cảm nhận Toán học đã có những đóng góp nào cho một thế giới tốt đẹp hơn, và biết đâu các bạn có thể tìm đến một công việc yêu thích nào đó gắn liền với Toán học.

📋 THÔNG TIN CHƯƠNG TRÌNH:

1. Thời gian: 9h00 – 17h00, Thứ 7, 20/03/2021

2. Khung chương trình:

📌 8h30 – 9h00: Tiệc trà

📌 [9h00 – 12h10] Phần 1: HỌC THẾ NÀO?
– [9h15 – 10h00] Các Khối đa diện đều và những bí ẩn toán học – Phan Thị Hà Dương (Viện Toán học và Quỹ VinIF).
– [10h30 – 11h15] Vẻ đẹp của vận trù học và toán tối ưu qua các ứng dụng thực tiễn tại Việt Nam – Hà Minh Hoàng (Trường Đại học Phenikaa).
– [11h25 – 12h10] Toán học trong cuộc chiến chống đại dịch Covid-19 – Nguyễn Ngọc Doanh (Trường Đại học Thủy lợi).

📌 [12h20 – 14h00] Nghỉ trưa & Tham quan trưng bày sách (BTC có chuẩn bị bữa trưa cho người tham dự).

📌 [14h00 – 16h30] Phần 2
– [14h00 – 14h45] Chuyện của Paul – Vũ Hà Văn (Viện Nghiên cứu dữ liệu lớn – VinBigdata và Đại học Yale)
– [15h15 – 16h30] Tọa đàm: LÀM Ở ĐÂU?

Với sự tham gia của các nhà khoa học, các lãnh đạo doanh nghiệp: Nguyễn Ngọc Doanh (ĐH Thủy Lợi), Phan Thị Hà Dương (Viện Toán học và Quỹ VinIF), Phùng Hồ Hải (Viện Toán học), Hà Minh Hoàng (ĐH Phenikaa), Nguyễn Xuân Hoàng (Công ty Misa), Đoàn Thái Sơn (Viện Toán học), Võ Sĩ Nam (VinBigdata), Vũ Hà Văn (VinBigdata và ĐH Yale); tọa đàm sẽ bàn luận sâu vào 03 hướng phát triển cho sinh viên:

1️⃣ Học lên bậc cao hơn sau đại học. VinIF – VinBigdata và TT Unesco – Viện Toán học sẽ giới thiệu các chương trình hỗ trợ cho sinh viên Việt Nam, các chương trình trọng điểm về Toán.

2️⃣ Phát triển trong doanh nghiệp: Với nền tảng toán học vững chắc bạn có thể phát triển chuyên môn sâu và bền vững trong các công ty, doanh nghiệp lớn như thế nào?

3️⃣ Doanh nghiệp cần gì? Cuộc sống cần gì ở Toán học? Nên dạy và học toán như thế nào trong trường học, đặc biệt là đại học và sau đại học để có thể áp dụng vào các vấn đề của cuộc sống?

📍 Sự kiện sẽ được tổ chức tại Hội trường Hoàng Tụy, Tòa nhà A6, 18 Hoàng Quốc Việt, Hà Nội và sẽ được livestream trực tiếp trên kênh Youtube của VinBigdata.

👉 Link đăng ký tham dự trực tiếp sự kiện: https://forms.office.com/Pages/ResponsePage.aspx…
(Thời hạn đăng ký: đến 12h trưa ngày 19/03/2021)

Sự kiện được Trung tâm Quốc tế đào tạo và nghiên cứu Toán học Unesco – Viện toán học và Quỹ VINIF – VinBigdata tài trợ.

Hôm qua (12/10/2020), Quỹ Đổi mới sáng tạo Vingroup (VINIF), thuộc Viện Nghiên cứu Dữ liệu lớn VinBigdata, Tập đoàn Vingroup tổ chức “Lễ ký kết tài trợ dự án Nghiên cứu Khoa học và Công nghệ năm 2020 cho 28 dự án với tổng giá trị hơn 136 tỷ đồng.

VINIF tài trợ phi lợi nhuận cho các dự án với mong muốn xây dựng văn hóa, tác phong nghiên cứu hiệu quả và chuyên nghiệp, thúc đẩy sự phát triển của nền khoa học – công nghệ Việt Nam.

28 dự án nhận tài trợ năm nay thuộc nhiều lĩnh vực như Gen và tế bào; Khoa học máy tính; Trí tuệ nhân tạo; Tự động hóa; Năng lượng tái tạo; Vật liệu thế hệ mới… được lựa chọn từ 139 hồ sơ gửi về trong năm 2020. Với suất tài trợ cao nhất lên tới 10 tỷ đồng, giải ngân ngay trong tháng 10, các nhà nghiên cứu sẽ có nguồn lực kịp thời để chi trả cho thành viên dự án, thuê chuyên gia trong và ngoài nước, mua nguyên nhiên vật liệu, trang thiết bị, thực hiện công bố quốc tế và đăng ký sáng chế…

Ngoài ra, Quỹ đổi mới sáng tạo Vingroup (VINIF) sẽ hỗ trợ nguồn lực cho các dự án như giới thiệu chuyên gia tư vấn, cấp quyền truy cập cơ sở dữ liệu lớn và sở hữu trí tuệ từ hệ sinh thái nghiên cứu của Tập đoàn Vingroup. VINIF cũng tạo điều kiện giới thiệu, ứng dụng sản phẩm, dịch vụ, giải pháp nghiên cứu vào thực tế, tư vấn đăng ký bảo hộ bằng độc quyền sáng chế và giới thiệu nguồn đầu tư để các dự án tiếp tục hoàn thiện và phát triển sau khi dự án kết thúc… Đây được xem là bước đột phá trong tư duy tài trợ dự án của Tập đoàn Vingroup, qua đó thúc đẩy một cách bền vững sự phát triển của nền khoa học – công nghệ Việt Nam.

PGS.TSKH. Phan Thị Hà Dương – Giám đốc điều hành Quỹ Đổi mới sáng tạo Vingroup ký kết tài trợ cho các dự án nghiên cứu khoa học.

Để được lựa chọn, những dự án nhận tài trợ đã trải qua 3 vòng đánh giá, xét chọn nghiêm ngặt và công bằng của Hội đồng Khoa học cùng sự tư vấn của hơn 50 giáo sư, tiến sĩ như: GS Đặng Đức Anh (Viện trưởng Viện Vệ sinh dịch tễ TW), GS. Hồ Tú Bảo (Viện NCCC về Toán), GS. Phan Thanh Sơn Nam (GS hóa học ĐHQG TP HCM), GS. Nông Văn Hải (Viện HL KHCN VN), GS. Đàm Thanh Sơn (ĐH Chicago), GS. Nguyễn Thái Thục Quyên (ĐH California), GS. Đỗ Ngọc Minh (VinUni)… Việc đánh giá cũng dựa trên 5 bộ tiêu chí gồm Mức độ cần thiết của đề tài; Năng lực nghiên cứu của tác giả, cơ sở vật chất của đơn vị thực hiện; Tính sáng tạo, ý nghĩa khoa học; Tác động tới kinh tế – xã hội; Tính thuyết phục của mục tiêu cũng như giá trị khoa học – công nghệ của sản phẩm, dịch vụ. Những dự án được lựa chọn có tính ứng dụng thực tiễn cao, có thể mang lại giá trị lâu dài cho xã hội.

GS. Vũ Hà Văn phát biểu tại lễ ký kết

Phát biểu tại lễ ký kết, GS. Vũ Hà Văn, Giám đốc Khoa học, Viện nghiên cứu Dữ liệu lớn VinBigdata (Tập đoàn Vingroup) chia sẻ: “Mặc dù gặp khó khăn chung do dịch Covid -19 nhưng Tập đoàn Vingroup vẫn quyết tâm duy trì hỗ trợ khoa học vô điều kiện. VINIF luôn mong muốn các nhà khoa học Việt có cơ hội tốt nhất để chuyên tâm nghiên cứu bài bản, chuyên nghiệp, hiệu quả, từ đó tạo ra sự khác biệt, đổi mới cho môi trường nghiên cứu khoa học tại Việt Nam”.

Đây là năm thứ hai Quỹ Đổi mới sáng tạo Vingroup thực hiện chương trình tài trợ dự án nghiên cứu thường niên cho các công trình khoa học tại Việt Nam. Năm 2019, 20 dự án khoa học công nghệ đã nhận tổng mức tài trợ 124 tỷ đồng. Qua một năm thực hiện, các dự án đã đạt được những thành tựu đáng kể, góp phần từng bước giải quyết những vấn đề thực tiễn của xã hội Việt Nam cũng như thế giới, như: nghiên cứu vaccine và hệ thống cảnh báo chống Covid-19, phát triển công nghệ in 3D, phát minh vật liệu mới…

Tài trợ các dự án nghiên cứu thường niên là một trong những hoạt động nhằm xây dựng hệ sinh thái nghiên cứu ứng dụng khoa học trong và ngoài nước của Quỹ Đổi mới sáng tạo Vingroup trong nỗ lực góp phần tạo nên thay đổi tích cực cho nền khoa học công nghệ Việt Nam. Bên cạnh chương trình tài trợ dự án nghiên cứu tiềm năng, VINIF nỗ lực thực hiện trao học bổng cho sinh viên tài năng, kí kết hợp tác với đơn vị nghiên cứu, trường Đại học để xây dựng chương trình đào tạo khuyến khích khoa học. Tháng 11 tới đây, Quỹ cũng sẽ tổ chức lễ trao học bổng thường niên đào tạo thạc sĩ, tiến sĩ trong nước dành cho học viên cao học, nghiên cứu sinh thuộc chuyên ngành khoa học, công nghệ, kỹ thuật hoặc y dược với trị giá học bổng từ 120 triệu đến 150 triệu/học viên/năm.

Theo Dân Trí