Ngày 12.6, Trung tâm Quốc tế Đào tạo và Nghiên cứu Toán học UNESCO (Viện Toán học – Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam) và Quỹ Đổi mới sáng tạo Vingroup (VINIF), Viện Nghiên cứu Dữ liệu lớn (VINBIGDATA) sẽ đồng tổ chức chương trình Ngày Khoa học – Công nghệ với chủ đề “Đổi mới sáng tạo để kiến tạo tương lai”. Chương trình sẽ mang tới các góc nhìn chuyên gia xung quanh tiềm năng ứng dụng của khoa học – công nghệ vào nhiều lĩnh vực khác nhau của cuộc sống.

Chương trình sẽ diễn ra từ 9h00 đến 17h00 cùng ngày, tại Hội trường Hoàng Tụy, Viện Toán học – Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam. Đặc biệt, chương trình được phát trực tuyến trên Fanpage của VINIF, Viện Toán học và một số kênh trực tuyến khác.

Chương trình có sự tham dự của nguyên Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Nguyễn Quân, GS. Ngô Bảo Châu và GS. Vũ Hà Văn, PGS.TSKH. Phan Thị Hà Dương. Đáng chú ý, chương trình đem đến cho những người tham dự 6 bài giảng của 6 nhà khoa học uy tín: PGS.TS. Trần Trọng Dương, PGS.TS. Nguyễn Thế Toàn, TS.BS. Phạm Quang Thái, TS. Võ Sỹ Nam, PGS.TS. Hoàng Hữu Hạnh, PGS.TS. Hồ Đăng Phúc.

Trong buổi sáng, mở đầu chuỗi bài giảng là bài giảng “Từ khảo cổ đến công nghệ thực tế ảo: Trường hợp Chùa Một Cột thời Lý năm 1105” của PGS. TS. Trần Trọng Dương.

PGS.TS. Trần Trọng Dương là Trưởng phòng nghiên cứu Minh Văn – Viện Nghiên cứu Hán Nôm, Giảng viên sau ĐH của Học viện Khoa học xã hội (GASS, VASS), Leader- Co Founder của SEN Heritage. Ông là một nhà nghiên cứu về nhân văn, với các lĩnh vực chuyên môn hẹp như Hán học, văn tự học chữ Nôm, lịch sử kiến trúc, biểu tượng Phật giáo, lịch sử mĩ thuật, lịch sử cổ trung đại Việt Nam. Bên cạnh đó, ông còn là thành viên cộng tác của Hội Bảo tồn Di sản chữ Nôm (USA).

PGS.TS. Trần Trọng Dương sẽ đưa đến cho chúng ta nhiều góc nhìn thú vị dành cho cộng đồng yêu công nghệ và lịch sử. Bài giảng nhắc đến những vấn đề cụ thể trong quá trình nghiên cứu, phỏng dựng kiến trúc một cột chùa Diên Hựu thời Lý. Bắt đầu bằng cứ liệu bi ký năm 1121, đến việc lắp ghép hàng ngàn mảnh vụn khảo cổ học, để đưa ra giả thuyết khoa học. Tiếp đến, bài nói chuyện sẽ trình bày lý thuyết mandala, các thao tác trong nghiên cứu, và phỏng dựng kiến trúc một cột thời Lý bằng công nghệ thực tế ảo.

PGS.TS. Nguyễn Thế Toàn và bài giảng “Một số bài toán hình học và giản đồ cây trong virus”.

Trong bài giảng này, chúng ta sẽ tìm hiểu một số đặc tính thú vị về cấu trúc và hoạt động của virus từ các xem xét vật lý và hình học đơn giản. Người theo dõi bài giảng còn được học về cấu trúc đa diện đều của vỏ virus, cách phân loại Caspar-Klug, về độ cứng đáng ngạc nhiên của vỏ virus, về cách đóng gói ADN và ARN trong virus. Ngoài ra, diễn giả sẽ mở rộng thêm một số bài toán tương tác vật lý thú vị và không trực quan trong các virus như HIV, COVID-19, chẳng hạn như sự hút nhau của các điện tích cùng dấu, hiện tượng đảo dấu điện tích, quá trình làm ướt bề mặt. Tất cả đều có thể hiểu được bằng các kiến thức vật lý và hình học ở cấp phổ thông.

PGS.TS. Nguyễn Thế Toàn là Trưởng Khoa Vật lý, Giám đốc Phòng thí nghiệm trọng điểm Khoa học tính toán đa tỉ lệ cho các Hệ phức hợp – Trường Đại học Khoa học Tự nhiên – Đại học Quốc gia Hà Nội. Ông đã có công bố khoa học trên các tạp chí hàng đầu như Nature Materials, Review of Modern Physics, và nhiều tạp chí đầu ngành Q1 khác, với hơn 3000 trích dẫn.

TS. BS. Phạm Quang Thái và bài giảng “Công nghệ sản xuất vắc xin COVID-19 – Bối cảnh Việt Nam – Thế giới trong sản xuất vắc xin và những điều cần lưu ý khi tiêm vắc xin COVID–19 tại Việt Nam”.

Theo nghiên cứu của các chuyên gia, miễn dịch cộng đồng với COVID-19 chỉ có thể đạt được khi 70% dân số được tiêm chủng vắc xin. Do đó, hiện nay các quốc gia đều đang nỗ lực hết công suất trong cuộc đua này. Hàng trăm loại vắc xin đã được tạo ra bằng nhiều công nghệ khác nhau, tuy nhiên, chỉ số ít trong đó đạt được thành công.

Như vậy, làm thế nào để đảm bảo tối đa tính an toàn trong sản xuất và tiêm chủng vắc xin COVID-19? Từ những bài học của Thế giới, Việt Nam có thể rút ra kinh nghiệm gì? Bài giảng đại chúng của TS.BS. Phạm Quang Thái sẽ cùng chúng ta đi tìm câu trả lời.

TS.BS. Phạm Quang Thái hiện đang là Phó trưởng Khoa Kiểm soát bệnh truyền nhiễm- Viện Vệ sinh dịch tễ Trung ương, Phó trưởng Bộ môn Thống kê, Tin học Y học – Trường Đại học Y Hà Nội, đồng thời đảm nhiệm vị trí Tổ phó Tổ Thông tin đáp ứng nhanh, trực thuộc Ban Chỉ đạo Quốc gia phòng, chống dịch COVID-19.

Trong buổi chiều, TS. Võ Sỹ Nam sẽ tiếp nối chương trình với bài giảng “Giải mã gen Việt trong kỷ nguyên Khoa học Dữ liệu và Trí tuệ nhân tạo”.

Kể từ khi dự án giải mã hệ gen người đầu tiên trên thế giới hoàn tất vào năm 2003, đã có rất nhiều dự án quy mô lớn tiếp theo được thực hiện. Trong số đó có thể kể đến dự án giải mã hệ gen của hơn 2,500 người từ 5 châu lục hay dự án giải mã hệ gen của hơn 11,000 bệnh nhân với 33 loại ung thư khác nhau. Các dự án này đã góp phần cách mạng hóa hiểu biết của loài người về hệ gen cũng như cải thiện việc chẩn đoán và điều trị bệnh trên người.

Vậy trong một kỷ nguyên mới, kỷ nguyên của Khoa học Dữ liệu và Trí tuệ nhân tạo, các dự án giải mã gen sẽ được hưởng lợi gì từ những tiến bộ của công nghệ?

Đi tìm lời đáp cho câu hỏi kể trên, bài giảng đại chúng “Giải mã gen Việt trong kỷ nguyên Khoa học Dữ liệu và Trí tuệ nhân tạo”, được trình bày bởi TS. Võ Sỹ Nam sẽ mang tới những góc nhìn thú vị xung quanh câu chuyện giải mã hệ gen người Việt.

TS. Võ Sỹ Nam hiện là Chuyên gia Nghiên cứu Tin sinh học, Trưởng phòng Tin Y sinh Ứng dụng, Viện Nghiên cứu Dữ liệu lớn Vingroup Big Data Institute (VinBigdata). Anh cùng cộng sự phụ trách nghiên cứu và phát triển các hệ thống phân tích và chú giải dữ liệu y sinh học quy mô lớn, cũng như các mô hình dự đoán nguy cơ bệnh, tác dụng phụ của thuốc, hướng tới xây dựng những giải pháp hỗ trợ chẩn đoán và điều trị bệnh. TS. Nam đã có hơn 10 năm làm việc trong lĩnh vực Tin sinh học tại các lab nghiên cứu lớn ở Mỹ trước khi gia nhập VinBigdata. Anh đã công bố nghiên cứu trên nhiều tạp chí và hội nghị khoa học uy tín trong đó có Immunity (Cell), Cell Reports, Human Genome Variation (Nature).

PGS.TS. Hoàng Hữu Hạnh và bài giảng “Linked Data cho dữ liệu mở trong nông nghiệp nông thôn”.

Dữ liệu Liên kết (Linked Data) là một trong những khái niệm và trụ cột chính của Web Ngữ nghĩa (Semantic Web), còn được biết tới như là Web của Dữ liệu. Sự ra đời của hai khái niệm này đã giúp cho việc chia sẻ dữ liệu trên Web có thể được thực hiện một cách dễ dàng hơn, đồng thời tạo điều kiện tối đa cho quá trình khai thác thông tin theo nhu cầu của mỗi người dùng.

Vậy cụ thể, cần hiểu như thế nào về Web Ngữ nghĩa và Dữ liệu Liên kết? Tiềm năng ứng dụng của nó đến đâu trong thực tế đời sống?

PGS.TS. Hoàng Hữu Hạnh sẽ giới thiệu về các khái niệm cơ bản của Web Ngữ nghĩa, cũng như công nghệ mới Linked Data trong ngữ cảnh liên tác và tạo ngữ nghĩa cho một thế hệ ứng dụng thông minh và phát triển Web thành một không gian dữ liệu toàn cầu. Đồng thời, với kinh nghiệm giải quyết các bài toán thực tiễn, Diễn giả cũng sẽ nêu ra một số thách thức và các vấn đề nghiên cứu liên quan.

PGS.TS. Hoàng Hữu Hạnh là Giám đốc Trung tâm Đào tạo Quốc tế, Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông (PTIT), đồng thời đảm nhiệm vị trí Phó chủ tịch Hội đồng Khoa học của Hợp tác xã Nông nghiệp Số. Ông đã xuất bản nhiều công trình trên các tạp chí peer-review quốc gia và quốc tế, tích cực tham gia các hoạt động tổ chức hội thảo và hội nghị quốc tế AI Việt Nam.

PGS.TS. Hồ Đăng Phúc và bài giảng “Thống kê – Chiếc cầu kết nối Toán học với các Khoa học thực nghiệm”.

Có thể nói, sự trừu tượng đã đem lại cho toán học vẻ đẹp và ý nghĩa đặc biệt. Song, từ vẻ đẹp trừu tượng ấy đến những ứng dụng sinh động trong thực tế, từ toán học đến các ngành khoa học thực nghiệm, mối liên kết là gì?

Theo PGS.TS. Hồ Đăng Phúc, câu trả lời nằm ở Thống kê – một lĩnh vực chuyên cung cấp các công cụ tư duy và tính toán cho nghiên cứu trong hầu hết các khoa học thực nghiệm. Nói cách khác, Thống kê chính là một chiếc cầu liên kết Toán học với thực tế sinh động, hỗ trợ cho các hoạt động nghiên cứu và ứng dụng của nhiều ngành khoa học tự nhiên và xã hội. Ngoài ra, thông qua một số minh chứng cụ thể về các bài toán của Y học, Bào chế dược phẩm, Môi trường, Lâm nghiệp, Xây dựng, sản xuất kinh doanh, PGS.TS. Hồ Đăng Phúc sẽ phân tích những tác động tích cực của thống kê đối với các hoạt động nghiên cứu khoa học.

PGS.TS. Hồ Đăng Phúc là Nguyên Trưởng phòng Xác suất thống kê – Viện Toán học, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam. Ông tốt nghiệp Thạc sĩ Toán học, Đại học Tổng hợp Wroclaw (Ba Lan), sau đó, nhận bằng Tiến sĩ chuyên ngành Toán – Lý, Lý thuyết Xác suất và Thống kê toán học tại Viện Toán học.

Chương trình hưởng ứng Ngày Khoa học – Công nghệ Việt Nam (18.5), với mục tiêu góp phần phát triển cộng đồng khoa học trong tương lai. Chương trình hy vọng sẽ phát động tinh thần nghiên cứu khoa học và công nghệ, phát huy tiềm năng của đội ngũ các nhà khoa học trẻ tại Việt Nam.

Bài viết trên Báo Lao Động Trẻ

Từ năm 2014 đến nay, ngày 18/5 hàng năm được lựa chọn trở thành Ngày Khoa học – Công nghệ Việt Nam. Đây là dấu mốc quan trọng của cộng đồng Khoa học – Công nghệ trong nước, nhằm ghi nhận, vinh danh những nỗ lực, thành công của ngành KH&CN trong những năm vừa qua, đồng thời định hướng hoạt động, mục tiêu phát triển trong thời gian tới.

Hưởng ứng tinh thần này, Trung tâm Quốc tế Đào tạo và Nghiên cứu Toán học UNESCO (Viện Toán học – Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam) và Quỹ Đổi mới sáng tạo Vingroup (VINIF), Viện Nghiên cứu Dữ liệu lớn (VINBIGDATA) đồng tổ chức Chương trình Ngày Khoa học – Công nghệ Việt Nam năm 2021 với chủ đề: “Đổi mới sáng tạo để kiến tạo tương lai”.

Sự kiện bao gồm chuỗi 06 Bài giảng đại chúng với các chủ đề về các ứng dụng của khoa học và công nghệ vào các ngành nghề khác nhau như nông nghiệp, y học, khảo cổ,… qua sự trình bày của các nhà khoa học Việt Nam. Chương trình được LIVESTREAM TRỰC TUYẾN từ Hội trường Hoàng Tụy, Viện Toán học – Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam.

Với sự góp mặt của các nhà khoa học uy tín Việt Nam, cùng với các chủ đề đa dạng, cấp thiết trong đó có dịch bệnh COVID-19, sự kiện hy vọng sẽ lan tỏa được những kiến thức khoa học công nghệ mới tới đại chúng và tiếp thêm động lực cho các nhà khoa học trẻ tại Việt Nam!

📅 Thời gian: 9h00 – 17h00, Thứ 7, 12/06/2021

🏡 Địa điểm: Hội trường Hoàng Tụy, Viện Toán học – Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam.

🌏 Sự kiện bao gồm chuỗi 06 Bài giảng đại chúng sau:

📌 Bài giảng 1: CÔNG NGHỆ SẢN XUẤT VẮC XIN COVID: BỐI CẢNH VIỆT NAM – THẾ GIỚI TRONG SẢN XUẤT VẮC XIN VÀ NHỮNG ĐIỀU CẦN LƯU Ý TIÊM VẮC XIN COVID–19 TẠI VIỆT NAM

TS.BS. Phạm Quang Thái – Phó Trưởng khoa Kiểm soát bệnh truyền nhiễm – Viện Vệ sinh dịch tễ TW – VSDTTW – NIHE.

📌 Bài giảng 2: MỘT SỐ BÀI TOÁN HÌNH HỌC VÀ GIẢN ĐỒ CÂY TRONG VIRUS

PGS.TS. Nguyễn Thế Toàn – Trưởng Khoa Vật lý – Trường Đại học Khoa học Tự nhiên – Đại học Quốc gia Hà Nội.

📌 Bài giảng 3: TỪ KHẢO CỔ ĐẾN CÔNG NGHỆ THỰC TẾ ẢO: TRƯỜNG HỢP CHÙA MỘT CỘT THỜI LÝ NĂM 1105

PGS.TS. Trần Trọng Dương – Trưởng phòng nghiên cứu Minh Văn – Viện Nghiên cứu Hán Nôm, Giảng viên sau ĐH của GASS, Leader của SEN Heritage.

📌 Bài giảng 4: GIẢI MÃ GEN VIỆT TRONG KỶ NGUYÊN KHOA HỌC DỮ LIỆU VÀ TRÍ TUỆ NHÂN TẠO

TS. Võ Sỹ Nam – Trưởng phòng Tin Y sinh ứng dụng, Viện nghiên cứu Dữ liệu lớn (VinBigdata).

📌 Bài giảng 5: LINKED DATA CHO DỮ LIỆU MỞ TRONG NÔNG NGHIỆP NÔNG THÔN

PGS.TS. Hoàng Hữu Hạnh – Phó Chủ tịch Hội đồng khoa học – HTX Nông nghiệp Số.

📌 Bài giảng 6: THỐNG KÊ – CHIẾC CẦU KẾT NỐI TOÁN HỌC VỚI CÁC KHOA HỌC THỰC NGHIỆM

PGS.TS. Hồ Đăng Phúc – Nguyên Trưởng phòng Xác suất thống kê – Viện Toán học.

👉 Các bạn vui lòng đăng ký tham dự sự kiện trực tuyến theo đường Link: https://forms.office.com/r/k4eFkYqcvN. (Thời hạn đăng ký: trước 12h00 ngày 11/06/2021). Ngoài ra, các bạn có thể đặt câu hỏi cho Diễn giả trong đơn đăng ký, Ban tổ chức sẽ tổng hợp và ưu tiên giải đáp tại sự kiện.

LTS: Ngày 17.3.2021 vừa qua, Viện Hàn lâm Khoa học và Văn chương Na Uy đã quyết định trao giải thưởng Abel (được ví như giải Nobel của Toán học) cho hai nhà toán học Avi Wigderson và László Lovász vì những đóng góp của họ trong Khoa học máy tính – Toán rời rạc và vai trò dẫn dắt của họ trong việc đưa các chuyên ngành này vào trung tâm của toán học hiện đại. Nhân sự kiện trên, PGS. Phan Thị Hà Dương (phòng Cơ sở Toán học của Tin học – Viện Toán học và Quỹ Đổi mới sáng tạo VinIF) đã kể câu chuyện về Các khối đa diện đều và các khám phá mang lại những ứng dụng sâu rộng trong cuộc sống – trong đó nhiều khám phá đạt được nhờ có toán rời rạc hoặc sức mạnh của tin học. LĐCT xin giới thiệu cùng bạn đọc.

1. Con người tự cổ xưa cho đến ngày nay luôn khao khát kiến thiết nên những công trình hài hòa và bền vững. Để làm được điều đó, họ đã nghiên cứu, phân tích những cấu trúc những khối hình cân đối nhất. Lạ kỳ thay, những công trình kiến trúc vĩ đại lại có cùng cấu trúc với những tạo vật vô cùng nhỏ bé của thiên nhiên, như mái vòm hùng vĩ La Géode tại Trung tâm Khoa học và Công nghệ Pháp có cùng cầu trúc với những con virus cúm nhỏ tinh vi. Nhưng thực ra điều lạ kỳ ấy có lẽ lại là một điều hiển nhiên vì cả hai được xây dựng từ một hình khối đều đặn nhất, khối đa diện đều 20 mặt. Vì sao lại là 20 mặt mà không nhiều hơn? Ta đã biết trên mặt phẳng có vô vàn đa giác đều, bao nhiêu cạnh cũng được. Vậy trong không gian có bao nhiêu khối đa diện đều – những hình khối mà các đỉnh, các cạnh và các mặt bằng nhau, đều đặn như con xúc xắc ta chơi trên bàn cờ? Nó đã được khám phá từ bao giờ?

Tòa nhà The Montreal Biosphere (Quebec, Canada) – do nhà khoa học, Buckminster Fuller, thiết kế năm 1967, gồm hàng trăm nghìn mảnh tam giác nhỏ (Ảnh tư liệu)

Vào thời Hy Lạp cổ đại, những nhà Toán học cũng thường là những nhà triết học, thiên văn học và thậm chí cả chiêm tinh học nữa. Họ sẽ là những người ngắm những vì sao trên trời và vẽ nên những quỹ đạo, họ sẽ đo đạc các mảnh đất và tạo nên những hình vẽ và các con số, và họ sẽ thổi vào tất cả những ý nghĩa triết học sâu xa.

Platon (428/427 hay 424/423 – 348/347 TCN) đã là một người như thế. Ngày nay những khối đa diện đều, những tạo vật đẹp đẹp hài hòa nhất của không gian được mang tên ông vì ông đã mang đến cho chúng ý nghĩa triết học. Mặc dù rằng trước Platon, hơn 2000 năm TCN người cổ đại đã tạo ra những hình khối này mà dấu vết còn lưu lại trong các bào tảng. Bất ngờ thay, chỉ có 5 khối thôi, là những khối: 4 mặt, 6 mặt, 8 mặt, 12 mặt và 20 mặt. Platon đã gán chúng với 4 nguyên tố chính ngày ấy: Trái đất với hình lập phương, lửa với hình tứ diện, nước với hình nhị thập diện và không khí với hình bát diện. Còn lại hình 12 mặt, với dáng vẻ hài hòa đều đặn của nó, ông gán với vũ trụ, và ông viết: “Thượng đế đã dùng nó để thêu các vì sao lên bầu trời”.

Vào thời kỳ ấy khi các nhà toán học khám phá hình học (sau khi đã tìm hiểu về những con số) họ đã tin rằng hình học có sức mạnh vô song, đến nỗi Platon đã cho khắc trên cánh cổng trường học của mình: “Ai không hiểu về hình học thì không được bước chân vào đây”. Những người bước qua cánh cửa ấy đã được học trong những trường học Athens nơi tư duy được rộng mở, nơi những tranh luận đã làm khởi phát nhiều lý thuyết.

Hình của Euler và khối nhị thập diện đều được in trên con tem của Đức (Ảnh tư liệu).

Cứ như vậy bao nhiêu thế kỷ trôi qua, các nhà khoa học vẫn luôn không ngừng suy ngẫm và khám phá nhiều điều trong cuộc sống từ những khối đa diện. Léonard de Vinci cũng đã viết nhiều cuốn sách về chúng. Nhưng có lẽ một trong những công trình đang kể nhất là cuốn Mysterium Cosmographicum – cuốn sách về Thiên văn của nhà thiên văn học vĩ đại Johannes Kepler (1571-1630). Ông đã là người phát triển lý thuyết của Copernic, người đã chỉ ra rằng không phải Trái đất là trung tâm và mặt trời cùng các vì sao quay quanh nó, mà chính là trái đất quay quanh mặt trời kia. Kepler đã xây dựng một mô hình vũ trụ xen kẽ 5 khối đa diện và 6 hình cầu, 6 hình cầu ấy được ông gắn với 6 vì tinh tú được biết đến lúc ấy là Sao Thủy, Sao Kim, Trái Đất, Sao Hỏa, Sao Mộc, Sao Thổ; và ông đã có những giả thuyết về tỉ lệ của các vì sao và tỉ lệ của các khối cầu.

Dẫu cho những tính toán này của Kepler không chính xác nhưng cuốn sách của ông đã có rất nhiều khám phá khác và đặt một dấu ấn trong lịch sử thiên văn học.

2. Nhưng có lẽ ta sẽ quay về một chút với câu hỏi, vì sao 5 khối mà không nhiều hơn, hay vô hạn? Một chứng minh rất đẹp dựa trên công thức nổi tiếng của Leonhard Euler (1707 – 1783). Công thức ấy là V-E+F=2 trong đó V, E, F lần lượt là số đỉnh, số cạnh và số mặt của khối đa diện. Công trình này đã nổi tiếng đến mức nó cùng với hình của Euler và khối nhị thập diện đều đã được in trên con tem của Đức.

PGS. Phan Thị Hà Dương với bài giảng đại chúng về các khối đa diện gây ấn tượng ở sự kiện hưởng ứng Ngày Toán học thế giới tại Hà Nội. Ảnh NVCC

Với những người làm tin học thì Euler nổi tiếng nhất lại vì ông chính là ông tổ của lý thuyết đồ thị. Đồ thị, đó có lẽ đã là một khái niệm ăn sâu vào muôn mặt cuộc sống trong thời đại bùng nổ kỹ thuật số hiện nay – như mạng xã hội, chữ mạng là network, chính nó đã mang nghĩa đồ thị. Lý thuyết đồ thị đã được xây dựng và phát triển mạnh mẽ trong TK 20 và chắc chắn sẽ bùng nổ trong TK 21, nhưng cội nguồn sâu xa của nó chính là bài toán 7 cây cầu ở Konigsberg của Euler. Ông đã đặt viên gạch đầu tiên cho lý thuyết đồ thị bằng cách định nghĩa chu trình Euler. Bài toán Euler cũng luôn được gắn chặt như một hình ảnh đối ngẫu với bài toán chu trình Hamilton – khái niệm được nhà toán học William Rowan Hamilton (1805 -1865) đặt ra dựa trên khối đa diện đều 12 mặt và 20 mặt. Hai bài toán này trở thành một phần cơ bản của lý thuyết Tin học, là ví dụ điển hình cho khái niệm cốt lõi nhất: Vấn đề P và NP – một vấn đề mà bất cứ người làm tin học nào cũng trăn trở và muốn khám phá.

Cùng với các vấn đề lý thuyết, có thể kể đến ứng dụng nổi trội của các khối đa diện trong kiến trúc, đặc biệt thông qua nhà thiết kế, sáng chế vĩ đại người Mỹ Buckminster Fuller. Khi ngắm mái vòm The Montreal Biosphere (Quebec, Canada) do Fuller thiết kế năm 1967, chúng ta khó có thể biết được mối liên hệ giữa nó và các khối đa diện đều, vì 5 khối chỉ có nhiều nhất là 20 mặt còn tòa nhà này gồm hàng trăm nghìn mảnh tam giác nhỏ. Nhưng không, chúng có một mối liên hệ mật thiết, và chính Fuller đã xây dựng nên lý thuyết kiến trúc để xây nên những mái vòm như vậy. Thật kỳ lạ sao, trước Fuller 7 thế kỷ, Đài quan sát Maragheh Observatory – Iran đã được thiết kế với cùng cấu trúc ấy. Và rồi, chúng ta còn thấy nó hiện diện ở khắp nơi, mà đẹp và nổi tiếng là tòa La Géode, ở Trung tâm Khoa học và Công nghệ Paris.

Trước Fuller 7 thế kỷ, Đài quan sát Maragheh Observatory – Iran đã được thiết kế với cùng cấu trúc ấy (Ảnh tư liệu)

Nếu ta nhìn thật kỹ Đài quan sát Iran, ta sẽ thấy nó không hoàn toàn đều đặn, có những điểm kỳ dị trên đó. Dường như tất cả các đỉnh của nó đều là đỉnh của 6 tam giác. Nhìn thật kỹ, bạn sẽ thấy có 1 đỉnh bên phải thật đặc biệt, nó là đỉnh của 5 tam giác. Đó có phải là lỗi xây dựng không? Và có bao nhiêu lỗi như thế?

Cách xây dựng các khối cầu từ khối Nhị thập diện đều. Ảnh tư liệu
Khối đa diện đều (Ảnh tư liệu).

3. Fuller đã chỉ ra rằng đó chính là thiết kế, tất cả các công trình kể trên, dù to dù nhỏ, đều có đúng 12 điểm kỳ dị (nếu nó là mặt cầu hoàn chỉnh) vì tất cả đều được xây dựng từ khối nhị thập diện đều 20 mặt. Thật vậy, khi muốn dựng những hình cầu này, các KTS đã bắt đầu từ một hình đa diện gần giống hình cầu nhất, đó là hình nhị thập diện gồm 20 tam giác. Nhưng rõ ràng nó chưa phải hình cầu. Vậy thì ta sẽ chia nhỏ các cạnh ra. Nếu ta chia mỗi cạnh làm đôi thì mỗi tam giác sẽ có 4 tam giác nhỏ, và tưởng tượng ta thổi phồng từ trong ra thì sẽ có hình 80 mặt tam giác nhỏ, nó gần giống hình cầu hơn hình 20 mặt. Cứ như thế, người ta có thể chia 3, chia 4, chia 5… mỗi cạnh, càng chia nhỏ thì hình nhận được càng giống hình cầu. Nhận thấy là tất cả những điểm mới khi ta chia đều dính dưới 6 tam giác. Nhưng vẫn luôn còn đó 12 đỉnh đầu tiên chỉ đỉnh với 5 tam giác. Như vậy dù hình cầu ta to nhỏ cỡ nào, dù có trăm, nghìn, triệu đỉnh thì luôn có đúng 12 đỉnh kỳ dị.

Liệu rằng thiết kế đó có phải là đẹp nhất không? Có nhiều khi chúng ta tự hỏi những tác phẩm của ta có phải là điều đẹp nhất, hợp lý nhất? Tìm đâu ra câu trả lời? Có lẽ khi ấy ta hãy soi mình vào tự nhiên, bởi tự nhiên chính là tác phẩm của Thượng đế, và Thượng đế luôn tài hoa hơn con người. Vậy thì một sản phẩm của Thượng đế, dẫu đáng buồn nhưng ta phải chấp nhận, chính là virus adenovirus, nó cũng mang hình dáng được tạo ra từ khối nhị thập diện đều và nó cũng có 12 điểm kỳ dị. Bởi vì virus cũng cần phải có cấu trúc thật giản đơn, tiết kiệm năng lượng nhất và tồn tại bền vững. Và không chỉ nó, ngành vệ sinh dịch tễ đã xác nhận rất nhiều loài virus mang cấu trúc này. Chính những hiểu biết về khối đa diện đều đã giúp các nhà khoa học tìm hiểu cấu trúc của chúng.

Vậy đấy, các khối đa diện đã được nghiên cứu và đưa vào ứng dụng sâu rộng, tưởng rằng sẽ không còn làm ta ngạc nhiên nữa. Thế nhưng, mới đây nhất, năm 2019 và 2020, các công trình dài hơn 50 trang của các nhà khoa học Jayadev S. Athreya, David Aulicino, W. Patrick Hooper và Anja Randecker đã gây bất ngờ khi chứng minh rằng khối thập nhị diện khác với 4 khối còn lại như vũ trụ khác với 4 nguyên tố kia. Đó là kết quả về chu trình trắc địa, là một đường đi từ một đỉnh rồi quay về chính nó mà trên mỗi mặt nó là đoạn thẳng và khi đi từ mặt này qua mặt kia thì nó tạo các góc bằng nhau (tưởng tượng ta trải phẳng hai mặt ra, thì nó là đường thẳng). Đường trắc địa là một khái niệm quan trọng trong toán học, nó có nguồn gốc sâu xa từ việc đo đạc các đường đi ngắn nhất. Trước đó, các nhà bác học đã chứng minh rằng không có chu trình trắc địa cho 4 khối: 4, 6, 8, 20 mặt. Công trình năm 2020 nói trên đã có đóng góp to lớn trong việc nghiên cứu các đường trắc địa trên các khối đa diện đều nói riêng và nhiều hình khối nói chung, kết quả nổi trội của họ là đã chỉ ra rằng riêng với khối thập nhị diện tồn tại vô số chu trình trắc địa. Đây là một công trình kết hợp giữa các nghiên cứu toán học của mấy chục năm qua và sử dụng sức mạnh vượt trội của các thuật toán tin học hiện đại. Nhà toán học Anton Zorich – Viện toán học Jussieu Paris nhận định: “Hai mươi năm trước, câu trả lời này hoàn toàn nằm ngoài tầm với; 10 năm trước cần một nỗ lực phi thường để viết hết những phần mềm cần thiết, chỉ tới bây giờ là thời điểm có thể đưa ra lời giải đáp”.

Vậy là suốt 26 thế kỷ qua từ những triết lý và toán của Platon đến nay, các khối đa diện vẫn không ngừng mang đến những khám phá cho các nhà khoa học, để từ đó ứng dụng vào bao điều trong cuộc sống. Dẫu cho ta nghĩ rằng dáng hình vũ trụ có thể không phải là khối thập nhị diện đều như Platon đã hình dung, và nhiều lý thuyết của Platon, như khái niệm về Tình yêu thuần khiết (mà ngày nay ta gọi là tình yêu kiểu Platon) có thể bị cho là những điều mơ mộng và không thực tế; nhưng chính những điều mơ mộng ấy lại ẩn chứa bao bí mật và khơi nguồn bao sáng tạo.

(*) Bài viết sử dụng hơn 25 tài liệu tham khảo.

Trích bài giảng đại chúng về “khối đa diện…” của PGS Phan Thị Hà Dương ở sự kiện hưởng ứng Ngày Toán học thế giới tại Hà Nội.

Phan Thị Hà Dương

Theo Báo Lao động

Với cuộc sống hàng ngày, học toán có thể áp dụng ngay ở mỗi dạng bài, mỗi vấn đề. Đặc biệt, trong cuộc chiến chống Covid-19, việc nghiên cứu và ứng dụng khoa học công nghệ, trong đó có toán học giúp con người phân tích xử lý thông tin để có được những quyết định về chính sách.

Ngày 20.3, tại Hà Nội, Viện Toán học phối hợp với Viện Nghiên cứu dữ liệu lớn và Trung tâm Thông tin – Tư liệu, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam đã tổ chức tọa đàm “Toán, Học thế nào và làm ở đâu?”. Sự kiện nằm trong khuôn khổ chương trình Ngày Toán học Quốc tế 2021, với sự tham gia của nhiều nhà khoa học, sinh viên và phụ huynh yêu thích môn học này.

Tại tọa đàm, các nhà nghiên cứu cho biết, học toán là một phương pháp rất quan trọng để rèn luyện tư duy nhạy bén và khả năng suy luận logic của học sinh. Toán giúp học sinh tăng cường trí nhớ, phản xạ nhanh và khả năng suy luận. Qua những lí do đó thì học toán càng ngày càng trở thành một môn học quan trọng.

Phân tích cho thấy, khi học toán tốt, người học sẽ có phản xạ với những con số và khả năng phân tích vấn đề nhanh hơn. Với cuộc sống hàng ngày, có thể áp dụng ngay mỗi dạng bài, vấn đề khi học toán. Ngày nay, công nghệ thông tin đang vô cùng phát triển, vì thế việc học toán lại trở thành một lợi thế lớn. Nhìn rộng ra, những nhà sáng lập hay tỉ phú thế giới đều học toán rất tốt. Như vậy, việc học toán là một việc thực sự giúp đỡ các em rất nhiều trong cuộc sống hiện tại và tương lai.

Quang cảnh buổi tọa đàm

Theo TS. Võ Sỹ Nam, Viện Nghiên cứu Dữ liệu lớn (VinBigdata), chúng ta nên học toán, bởi những kiến thức toán học phổ thông sẽ hữu ích đâu đó trong nghề nghiệp của chúng ta sau này. Tôi thấy, cần thiết nên học thêm về toán ứng dụng, đặc biệt là xác suất thống kê, bên cạnh giải tích số, toán học tính toán, mô hình toán học, tối ưu hóa, toán sinh học, tin sinh học, lý thuyết thông tin, lý thuyết trò chơi, toán tài chính, y học, công nghiệp, mật mã, hình học hữu hạn, khoa học máy tính.

TS. Võ Sỹ Nam đưa lời khuyên, cũng cần học thêm lập trình hiện đại, tập trung tư duy ngôn ngữ lập trình hiện đại. “Tôi nghĩ chúng ta đừng ngại toán, bởi môn học này có hữu ích trong rất nhiều ứng dụng nghề nghiệp tương lai”. Nói về ứng dụng của toán học trong thực tiễn cuộc sống, PGS.TS Nguyễn Ngọc Doanh (Trường ĐH Thủy Lợi), cho biết: Toán học có những ứng dụng trực tiếp trong cuộc chiến chống Covid-19.

Tọa đàm thu hút sự quan tâm của nhiều sinh viên

Giải thích rõ hơn về các mô hình toán học cho các bệnh truyền nhiễm nói chung, PGS. TS Nguyễn Ngọc Doanh cho hay, từ năm 1927, các nhà toán học thế giới đã đưa ra một mô hình toán để nghiên cứu sự lan truyền virus trong một cộng đồng người “đóng” (mô hình Kermack-McKendrick), với giả thiết không có quá trình sinh – tử, việc lan truyền virus diễn ra trong một thời gian ngắn (đơn vị thời gian tính bằng tháng hoặc thấp hơn).

Nghiên cứu 3 tập người: S-nhạy cảm với virus; I-sau khi tiếp xúc người nhiễm virus; R-tập người khỏe mạnh sau khi nhiễm bệnh hoặc chết trong thời gian ngắn, với mục tiêu mô tả sự thay đổi của S, I, R.n “Tổng số người của cộng đồng (S+I+R) được xem là hằng số. Mục tiêu của mô hình ban đầu này là mô tả sự thay đổi của ba nhóm người, để tìm ra sự biến động của từng nhóm phụ thuộc vào các yếu tố nào.

Toán học ứng dụng, một trong những bộ môn thu thút được sự quan tâm của nhiều người yêu toán

Về sau, mô hình này được các nhà dịch tễ sử dụng rất nhiều. Trong mô hình này có một hệ số rất quan trọng, được gọi là hệ số lây nhiễm thứ cấp (hoặc cơ bản), được ký hiệu là R0, biểu diễn dưới hình thức tỷ lệ bị mắc chia cho tỷ lệ phục hồi. Hệ số này cho biết 1 người nhiễm virus có thể lây cho bao nhiều người? Nếu R0 lớn hơn 1, nghĩa là dịch bệnh bị bùng phát; R0 bé hơn 1, nghĩa là dịch bệnh không bùng phát…

Cũng trong chương trình, các diễn giả đã bàn luận đến nhiều vấn đề như: “Những Khối đa diện đều và những bí ẩn toán học”, “Vẻ đẹp của vận trù học và toán tối ưu qua các ứng dụng thực tiễn tại Việt Nam”, đặc biệt là vấn đề thu hút sự quan tâm của nhiều sinh viên và phụ huynh với “Toán học trong cuộc chiến chống đại dịch Covid-19”.

Theo Báo Đại biểu nhân dân

Ngày 20/3, tại Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam đã diễn ra sự kiện “Toán: Học thế nào và làm ở đâu”. Đây là sự kiện nhằm hướng ứng Ngày Toán học quốc tế 14.3.

GS. Phùng Hồ Hải, Viện trưởng Viện Toán học Việt Nam cho biết, tháng 11 năm 2019, tại phiên họp Đại hội đồng lần thứ 40, UNESCO đã tuyên bố chọn ngày 14/3 là Ngày Toán học Quốc tế. Năm 2021 chủ đề được chọn là “Toán học cho một thế giới tốt đẹp hơn”. 

Năm nay Ban Tổ chức hướng tới các bạn sinh viên và học sinh THPT cùng các vị phụ huynh và những ngời yêu Toán, quan tâm tới Toán học.

Phần lớn thời gian của sự kiện, các nhà Toán học chia sẻ những thông tin thú vị về việc ứng dụng Toán vào mọi mặt của đời sống. PGS. Phan Thị Hà Dương, Viện Toán học và Quỹ đổi mới sáng tạo VINIF với bài giảng “Những khối đa diện đều và những bí ẩn Toán học”.

TS. Hà Minh Hoàng, Đại học Phenikaa với bài giảng “Vẻ đẹp của vận trù học và Toán tối ưu qua các ứng dụng thực tiễn tại Việt Nam”. TS. Hà Minh Hoàng cho rằng mức độ gần gũi với cuộc sống của toán học là một sự thật bất ngờ với hầu hết bạn trẻ. Chẳng hạn, hàng ngày, mỗi người đều phải đưa ra nhiều quyết định, việc đưa ra quyết định dựa vào các thông số đã có.

PGS. Nguyễn Ngọc Doanh, Đại học Thủy lợi với bài giảng “Toán học trong cuộc chiến chống đại dịch Covid-19”. PGS. Nguyễn Ngọc Doanh là thành viên Tổ thông tin đáp ứng nhanh (về sau được đổi tên thành Tổ an toàn Covid-19 của Ban Chỉ đạo quốc gia phòng, chống dịch Covid-19), một trong những nhiệm vụ quan trọng của tổ là cập nhật, phân tích và sử dụng thông tin, số liệu giúp Ban chỉ đạo trong công cuộc phòng chống đại dịch Covid-19.

GS. Vũ Hà Văn, Viện Nghiên cứu dữ liệu lớn VinBigdata với bài giảng “Chuyện của Paul”. GS. Vũ Hà Văn đã có lý giải về việc ai đó gặp may trong các trò đỏ đen? Vì sao con bạch tuộc đoán đúng các kết quả trận bóng đá? Vì sao một chú cún có thể chơi chứng khoán giỏi?

Tọa đàm có sự tham gia của các chuyên gia: GS. Phùng Hồ Hải, Viện trưởng Viện Toán học, Viện Hàn lâm KH&CN Việt Nam; TS. Đoàn Thái Sơn, Viện Toán học, Viện Hàn lâm KH&CN Việt Nam); TS. Võ Sĩ Nam, VinBigdata; GS. Vũ Hà Văn, Giám đốc Khoa học VinBigdata, GS Toán của ĐH Yale (Mỹ); PGS. Phan Thị Hà Dương, Viện Toán học và Quỹ đổi mới sáng tạo VINIF; Nguyễn Xuân Hoàng, Công ty Misa; TS. Hà Minh Hoàng, Trường Đại học Phenikaa; PGS. Nguyễn Ngọc Doanh, Đại học Thủy lợi. 

Tại tọa đàm các chuyên gia và khách mời đã thảo luận về cơ hội nghề nghiệp, hướng phát triển cho sinh viên học Toán.

 Các bạn học sinh, sinh viên đã đặt các câu hỏi cho các chuyên gia: sinh viên có nhất thiết phải học Toán không? Cơ hội việc làm sau này khi học Toán?

PGS. Phan Thị Hà Dương cho rằng, nếu lựa chọn theo Toán thì cần thận trọng. Việc theo đuổi Toán lý thuyết đến một lúc nào đó sẽ rất căng thẳng bởi vì nếu không tập trung cao độ và có tư duy sâu sắc thì làm mãi mà không nhận được kết quả nào. Trong khi với cùng một năng lực và thời gian như thế, làm nghề khác đã có thể đạt được kết quả.

 TS. Võ Sĩ Nam, Trưởng phòng Tin y sinh ứng dụng, VinBigdata, nói rằng, thực ra, Toán học tồn tại rất tự nhiên trong cuộc sống, nên đừng tách biệt hóa. TS. Võ Sĩ Nam nêu thực tế yêu cầu của viện nơi ông công tác rất đa dạng, có thể Toán, Hóa, Sinh, nhưng quan trọng nhất chỉ cần nắm chắc, hiểu sâu kiến thức và có tư duy mô hình hóa bài toán thực tế.

 GS. Vũ Hà Văn cho biết, Toán học chia thành hai hướng nghiên cứu và là công cụ để làm việc.

Ông Nguyễn Xuân Hoàng, Phó Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty Misa chia sẻ, nền tảng cơ bản của Tin học là Toán. Nếu học Toán giỏi thì chắc chắn lập trình giỏi, vì lập trình cần tư duy logic của Toán.

GS.TSKH Phùng Hồ Hải, Viện trưởng Viện Toán học Việt Nam cho hay, Toán học bây giờ có mặt ở rất nhiều nơi, độ khó, phức tạp phân chia theo từng lĩnh vực. Chúng tôi cũng giống như một giáo phái, luôn có trách nhiệm “truyền đạo”, thuyết phục các bạn đi theo ngành Toán nhưng không có nghĩa là làm nghiên cứu toán mà còn nhiều cơ hội khác sử dụng toán trong cuộc sống. 

Theo Trang tin của Bộ KHCN

Sự kiện “Toán: Học thế nào và Làm ở đâu” được Viện Toán học phối hợp với Trung tâm Thông tin – Tư liệu, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam và Quỹ Đổi mới sáng tạo VinIF đồng tổ chức nhằm hưởng ứng Ngày Toán học thế giới năm 2021.

Ngày 20/3/2021, hưởng ứng Ngày Toán học thế giới, Viện Toán học phối hợp với Trung tâm Thông tin – Tư liệu, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam và Quỹ Đổi mới sáng tạo VinIF đồng tổ chức sự kiện “Toán: Học thế nào và Làm ở đâu”. Sự kiện đã thu hút đông đảo các nhà khoa học, các bạn học sinh sinh viên và những người yêu toán tham gia.

Ngày Toán học thế giới chính thức được UNESCO công nhận năm 2019, nhằm khơi sâu khả năng sáng tạo cũng như đề cao sự kết nối giữa toán học với các lĩnh vực, khái niệm và ý tưởng trong đời sống. Chủ đề của Ngày Toán học thế giới năm nay là Toán học cho một thế giới tốt đẹp hơn. Các hoạt động hưởng ứng Ngày Toán học thế giới được Viện Toán học, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam bắt đầu tổ chức từ năm 2014.

Tại sự kiện, những nội dung hấp dẫn về vẻ đẹp của toán học và những ứng dụng thực tế rất cụ thể của toán học được chia sẻ qua các bài giảng: “Những khối đa diện đều và những bí ẩn toán học” của PGS.TS. Phan Thị Hà Dương, “Vẻ đẹp của vận trù học và toán tối ưu qua các ứng dụng thực tiễn tại Việt Nam” của TS. Hà Minh Hoàng, “Toán học trong cuộc chiến chống đại dịch Covid-19” của PGS.TS. Nguyễn Ngọc Doanh và “Chuyện của Paul” của GS. Vũ Hà Văn.

Trao đổi tại tọa đàm sự kiện, các diễn giả cũng chia sẻ các thông tin cụ thể và thiết thực nhằm giúp đỡ, định hướng và động viên các bạn trẻ yêu toán theo đuổi con đường toán học, như: học toán có lợi gì và nên học như thế nào, lựa chọn chuyên ngành nào trong toán học, cơ hội học bổng và cơ hội việc làm cho người học toán, ứng dụng toán vào mọi mặt cuộc sống. Sự kiện đã mang tới cho những người yêu toán khám phá, trải nghiệm không chỉ các kiến thức toán học thú vị, mà còn nhiều kiến thức khoa học trái đất vô cùng hấp dẫn.

Theo Cổng thông tin điện tử của VAST

(VOV5) – Hôm qua, 20/3, Viện Toán học, Trung tâm Thông tin – Tư liệu kết hợp với Viện Nghiên cứu dữ liệu lớn (Vin Bigdata) tổ chức kỷ niệm Ngày Toán học quốc tế, với chủ đề lớn: “Toán: Học thế nào và làm ở đâu?”.

Đông đảo sinh viên tham gia Tọa đàm “Toán: Học thế nào và làm ở đâu?” tại Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam.

Tham dự Tọa đàm có TS Vũ Thị Thanh Hà (Bộ Khoa học và Công nghệ), bà Trần Lan Hương- Trưởng Văn phòng Đại diện Văn Phòng UNESCO tại Việt Nam, cùng đông đảo các nhà khoa học hiện đang công tác tại Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam và các trường đại học lớn, các nghiên cứu viên, sinh viên các trường đại học.

GS.TSKH Phùng Hồ Hải, Viện trưởng Viện Toán học phát biểu khai mạc Tọa đàm.

Vẻ đẹp Toán học trong các ứng dụng thực tế
Sáng ngày 20/3/2021, các diễn giả gồm PGS Phan Thị Hà Dương ( Viện Toán học và Quỹ đổi mới sáng tạo VINIF), TS Hà Minh Hoàng (Đại học Phenikaa), PGS Nguyễn Ngọc Doanh (Đại học Thủy lợi), đã trình bày các bài giảng công chúng về các chủ đề cụ thể của Toán học.

PGS.TS Phan Thị Hà Dương mở đầu Tọa đảm với bài giảng “Những Khối đa diện đều và những bí ẩn toán học”.

Theo PGS Phan Thị Hà Dương,  2000 năm trước công nguyên những khối đa diện đều đã được chạm khắc trong các hang đá, và hơn 2020 năm sau công nguyên, những khối đa diện đều vẫn là đề tài của một lời giải cho một giả thuyết toán học, một lời giải kết hợp giữa toán học lý thuyết và sức mạnh tính toán của các thuật toán tin học hiện đại nhất. Trải dài 4000 năm ấy, những khối đa diện đều đã là hình tượng cho những suy tư sâu xa về triết học, những định lý toán học, những thiết kế kiến trúc và cả những trò chơi may rủi. Ngày nay, hầu hết khi người ta muốn xây dựng một công trình hình cầu thì người ta sẽ bắt đầu bằng hình đa diện đều. 
Tiếp đến công chúng được lắng nghe  bài trình bày “Vẻ đẹp của vận trù học và toán tối ưu qua các ứng dụng thực tiễn tại Việt Nam” của  TS Hà Minh Hoàng. Theo TS Hoàng, vận trù học và toán tối ưu có một lịch sử phát triển lâu đời với vô vàn các câu chuyện áp dụng thành công tạo tác động lớn đối với sự phát triển kinh tế, xã hội tại nhiều quốc gia trên thế giới. 

TS Hà Minh Hoàng (Đại học Phenikaa) trình bày bài giảng “Vẻ đẹp của vận trù học và toán tối ưu qua các ứng dụng thực tiễn tại Việt Nam”.

“Đây là một ngành khoa học áp dụng các phương pháp phân tích tiên tiến để giúp người ta ra được quyết định tốt nhất. Nó là khoa học liên ngành, nhưng sử dụng các kỹ thuật của toán học như mô hình hóa, phân tích thống kê, tối ưu hóa,… để đưa ra các lời giải tối ưu, hoặc gần tối ưu cho các vấn đề cần phải ra quyết định”, TS Hoàng giới thiệu.
Ở Việt Nam, “cha đẻ” của thuyết tối ưu toàn cục là GS Hoàng Tụy, và đây cũng là một nhánh kỹ thuật của vận trù học. Gần đây, cùng với sự phát triển của nền kinh tế, vận trù học bắt đầu có vai trò ứng dụng trở lại trong đời sống. Đó cũng chính là vẻ đẹp của toán ứng dụng qua các bài toán vận trù học, tối ưu hóa nảy sinh từ thực tế đời sống sản xuất của Việt Nam trong rất nhiều lĩnh vực như giao thông, nông nghiệp, viễn thông, truyền hình, giáo dục, y tế, vv…

PGS Nguyễn Ngọc Doanh (Đại học Thủy lợi) trình bày bài giảng “Toán học trong cuộc chiến chống đại dịch Covid-19”.

PGS Nguyễn Ngọc Doanh đã trình bày nội dung mang tính “thời sự” hơn với chủ đề: “Toán học trong cuộc chiến chống đại dịch Covid-19”. Theo thống kê của tổ chức y tế thế giới (WHO), tính đến ngày 11 tháng 3 năm 2021 thế giới đã ghi nhận trên 117 triệu ca mắc và trên 2,6 triệu người tử vong do COVID-19 tại 221 quốc gia và vùng lãnh thổ. Tổng số bệnh nhân COVID-19 hồi phục là trên 76 triệu và còn gần 26 triệu bệnh nhân đang điều trị, trong đó có khoảng trên 106 ngàn trường hợp bệnh nặng hoặc nguy kịch. Các quốc gia trên thế giới đã và đang áp dụng những chính sách khác nhau nhằm ứng phó với đại dịch Covid-19 và trong số đó Việt Nam vẫn đang là hình mẫu về các chính sách chống dịch hiệu quả phù hợp với điều kiện kinh tế-xã hội của mình. Để có được những chính sách hiệu quả thì việc nghiên cứu và ứng dụng khoa học công nghệ trong phân tích xử lý thông tin đóng một vài trò chìa khoá.
Một trong các mô hình mà nhóm PGS Doanh sử dụng trong trường hợp dịch ở Việt Nam là mô hình SEIR trên mạng lưới. Khi sử dụng mô hình này, có một số thuận lợi, chẳng hạn như công tác truy vết rất tốt (từ một ổ dịch xác định được có bao nhiêu F1, F2; thời điểm chuyển vào khu cách ly; thời điểm phát bệnh). Mỗi mô hình được xây dựng nhằm trả lời cho một hay một số câu hỏi thông qua việc xây dựng một số “kịch bản”, tức là những khả năng có thể xảy ra, xảy ra như thế nào. “Đây là một đóng góp ý nghĩa do mô hình mang lại”, PGS Doanh chia sẻ.

Các diễn giả tham gia Tọa đàm.

Học Toán thì ra trường làm ở đâu?

Phan Thị Hà Dương cho biết, trong mấy năm qua, Quỹ VINIF đã và đang có nhiều chương trình tài trợ nghiên cứu và đào tạo khoa học, trong đó có Toán học. Quỹ cấp rất nhiều học bổng cho sinh viên, nghiên cứu sinh theo các cấp học thạc sĩ, tiến sĩ và POSTDOC… “Chúng tôi hiểu rằng những người nghiên cứu cần dành thời gian, cần phải có thù lao đủ để họ yên tâm tập trung làm khoa học. Mức học bổng dành cho thạc sỹ là 120 triệu/năm, cho tiến sĩ là 150 triệu/năm. Tôi nghĩ đây là điều kiện tốt để các bạn dành tâm huyết và thời gian để nghiên cứu khoa học”, PGS Phan Thị Hà Dương nói.

Rất nhiều sinh viên có mặt tại Tọa đàm đã đặt những câu hỏi về tương lai nghề nghiệp của những người theo học Toán tại các trường đại học. Trả lời vấn đề này, TS Võ Sỹ Nam nói: “Tôi nghĩ chúng ta đừng quá băn khoăn học toán để làm gì, vì bản thân các thầy cũng chưa biết ứng dụng vào đâu. Chúng ta học đi, những kiến thức ngày xưa sẽ hữu ích đâu đó trong nghề nghiệp của mình. Bằng kinh nghiệm của mình, tôi thấy học thêm về xác suất thống kê để ứng dụng nhiều. Rồi học về lập trình hiện đại. Chúng ta cứ học Toán đí, hữu ích trong rất nhiều ứng dụng trong tương lai nghề nghiệp”.

Anh Nguyễn Xuân Hoàng (Tổng Giám đốc Công ty MISA),  nguyên là một học sinh chuyên Toán, sau đó “dấn thân” phát triển nghề nghiệp gắn liền với Tin học. “Chắc chắn học Toán giỏi thì học Tin học, lập trình giỏi. Học Toán tốt, rất dễ làm những công việc liên quan đến Tin học”, anh Hoàng khẳng định. 

GS Vũ Hà Văn (Viện Nghiên cứu dữ liệu lớn Vin Bigdata) đã thu hút đông đảo người nghe, người xem với “Chuyện của Paul”. Paul là con bạch tuộc nổi tiếng vì nó đã đoán trúng kết quả cả 7 trận đấu của tuyển Đức. (Paul cư trú trong bể cá của một quán ăn tại Đức.) Phải nói rằng,  đoán trúng kết quả 3,4 trận đấu liên tiếp là điều rất ít nhà bình luận thể thao nào làm được . Bải giảng đã  nhìn lại chuyện của Paul với con mắt toán học.

GS.TSKH Vũ Hà Văn trình bày bài giảng “Chuyện của Paul” thu hút giới nghiên cứu Toán học, sinh viên ngành Toán ứng dụng tại Tọa đàm.

« Thật ra toán học là khái niệm rộng. Nếu không xác định trở thành nhà Toán học, tức là học Toán để đi làm thì nên chú trọng học những môn cần học nhất để đi làm. Cái này tùy thời. Bây giờ công nghệ chủ yếu liên quan đến máy tính, cần xác suất thống kê, Toán rời rạc, Toán tuyến tính. Lập trình và làm thuật toán là hai khái niệm khác nhau. Làm được thuật Toán cần phải học Toán. Viện Nghiên cứu Dữ liệu lớn, mỗi năm tuyển vào số lượng lớn các sinh viên vào làm, đầu vào chúng tôi thi về Toán xác suất thông kê và Toán đại số tuyến tính », GS Vũ Hà Văn cho biết thêm.

Buổi tọa đàm đã mở ra nhiều góc nhìn về Toán học dành cho sinh viên và các nghiên cứu viên, để các bạn trẻ yêu toán theo đuổi con đường toán học, giúp họ hiểu toán học ngày nay không chỉ là những nghiên cứu khô khan mà còn có rất nhiều ứng dụng trực tiếp vào cuộc sống và khoa học./.

Theo Ban Đối ngoại – Đài tiếng nói Việt Nam

Kể từ năm 2019, “Ngày Toán học thế giới” đã chính thức được UNESCO công nhận, nhằm khơi sâu khả năng sáng tạo cũng như đề cao, coi trọng sự kết nối giữa toán học với tất cả các lĩnh vực, khái niệm và ý tưởng trong đời sống. Hưởng ứng sự kiện mang tầm quốc tế này, sáng 19/3, Viện Toán học và Trung tâm Thông tin Tư liệu (thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Công nghệ Việt Nam) đã phối hợp với Viện Nghiên cứu dữ liệu lớn (Vin Big data) tổ chức buổi tọa đàm với chủ đề: “Toán: Học thế nào và làm ở đâu?”.

Theo Truyền hình Quốc hội Việt Nam

Tháng 11 năm 2019, tại phiên họp Đại hội đồng lần thứ 40, UNESCO đã tuyên bố chọn ngày 14 tháng 3 là Ngày Toán học Quốc tế.

Năm 2021 này, chủ đề được chọn là: Toán học cho một thế giới tốt đẹp hơn.

Tại Việt Nam, Ngày Toán học Quốc tế sẽ được Viện Toán học – Viện Hàn lâm KH&CN Việt Nam, Quỹ Đổi mới sáng tạo VinIF – Viện Nghiên cứu dữ liệu lớn Vin Bigdata và Trung tâm Thông tin Tư liệu – Viện Hàn lâm KH&CN Việt Nam đồng tổ chức.

Toán học đang hiện diện ở đâu trong đời sống? Từ mối liên hệ giữa Toán học với tự nhiên, đến sự xuất hiện của lý thuyết toán trong những suy tư về triết học, thiết kế kiến trúc, trò chơi may rủi và ứng dụng của các bài toán vận trù học, tối ưu hóa, nảy sinh từ thực tế đời sống sản xuất của Việt Nam, tất cả sẽ tạo nên một câu trả lời đa diện cho câu hỏi kể trên.

Hơn nữa, với sự phát triển của công nghệ hiện đại, đặc biệt trong bối cảnh của “số hóa” và đại dịch Covid-19, Toán học càng thể hiện rõ tầm quan trọng của nó.

Với chuỗi 04 Bài giảng đại chúng, từ lý thuyết đến ứng dụng, với các hướng khác nhau qua trình bày của các nhà khoa học tại Việt Nam, cùng tọa đàm thảo luận về cơ hội nghề nghiệp, hướng phát triển cho sinh viên học Toán, sự kiện TOÁN – HỌC THẾ NÀO & LÀM Ở ĐÂU? là cơ hội mà những người yêu Toán không nên bỏ lỡ, để có thể cảm nhận Toán học đã có những đóng góp nào cho một thế giới tốt đẹp hơn, và biết đâu các bạn có thể tìm đến một công việc yêu thích nào đó gắn liền với Toán học.

📋 THÔNG TIN CHƯƠNG TRÌNH:

1. Thời gian: 9h00 – 17h00, Thứ 7, 20/03/2021

2. Khung chương trình:

📌 8h30 – 9h00: Tiệc trà

📌 [9h00 – 12h10] Phần 1: HỌC THẾ NÀO?
– [9h15 – 10h00] Các Khối đa diện đều và những bí ẩn toán học – Phan Thị Hà Dương (Viện Toán học và Quỹ VinIF).
– [10h30 – 11h15] Vẻ đẹp của vận trù học và toán tối ưu qua các ứng dụng thực tiễn tại Việt Nam – Hà Minh Hoàng (Trường Đại học Phenikaa).
– [11h25 – 12h10] Toán học trong cuộc chiến chống đại dịch Covid-19 – Nguyễn Ngọc Doanh (Trường Đại học Thủy lợi).

📌 [12h20 – 14h00] Nghỉ trưa & Tham quan trưng bày sách (BTC có chuẩn bị bữa trưa cho người tham dự).

📌 [14h00 – 16h30] Phần 2
– [14h00 – 14h45] Chuyện của Paul – Vũ Hà Văn (Viện Nghiên cứu dữ liệu lớn – VinBigdata và Đại học Yale)
– [15h15 – 16h30] Tọa đàm: LÀM Ở ĐÂU?

Với sự tham gia của các nhà khoa học, các lãnh đạo doanh nghiệp: Nguyễn Ngọc Doanh (ĐH Thủy Lợi), Phan Thị Hà Dương (Viện Toán học và Quỹ VinIF), Phùng Hồ Hải (Viện Toán học), Hà Minh Hoàng (ĐH Phenikaa), Nguyễn Xuân Hoàng (Công ty Misa), Đoàn Thái Sơn (Viện Toán học), Võ Sĩ Nam (VinBigdata), Vũ Hà Văn (VinBigdata và ĐH Yale); tọa đàm sẽ bàn luận sâu vào 03 hướng phát triển cho sinh viên:

1️⃣ Học lên bậc cao hơn sau đại học. VinIF – VinBigdata và TT Unesco – Viện Toán học sẽ giới thiệu các chương trình hỗ trợ cho sinh viên Việt Nam, các chương trình trọng điểm về Toán.

2️⃣ Phát triển trong doanh nghiệp: Với nền tảng toán học vững chắc bạn có thể phát triển chuyên môn sâu và bền vững trong các công ty, doanh nghiệp lớn như thế nào?

3️⃣ Doanh nghiệp cần gì? Cuộc sống cần gì ở Toán học? Nên dạy và học toán như thế nào trong trường học, đặc biệt là đại học và sau đại học để có thể áp dụng vào các vấn đề của cuộc sống?

📍 Sự kiện sẽ được tổ chức tại Hội trường Hoàng Tụy, Tòa nhà A6, 18 Hoàng Quốc Việt, Hà Nội và sẽ được livestream trực tiếp trên kênh Youtube của VinBigdata.

👉 Link đăng ký tham dự trực tiếp sự kiện: https://forms.office.com/Pages/ResponsePage.aspx…
(Thời hạn đăng ký: đến 12h trưa ngày 19/03/2021)

Sự kiện được Trung tâm Quốc tế đào tạo và nghiên cứu Toán học Unesco – Viện toán học và Quỹ VINIF – VinBigdata tài trợ.

Dữ liệu là “dầu mỏ” của thế giới số. Tuy nhiên, để phát triển các ứng dụng từ nguồn “dầu mỏ” này, việc tính toán và giải quyết các ma trận khổng lồ trở thành một thách thức lớn. Thực tế, nhiều thuật toán chạy thời gian đa thức vẫn không thể áp dụng khi kích thước của ma trận vượt quá ngưỡng giới hạn. Vậy, làm thế nào để tăng tốc độ tính toán các ma trận lớn?

Câu trả lời sẽ được tìm thấy trong Bài giảng đại chúng với chủ đề: “Fast computation: the magic of sampling” của GS. Vũ Hà Văn, Giám đốc Khoa học Viện Nghiên cứu Dữ liệu lớn VinBigdata, Giáo sư Toán học ĐH Yale, Hoa Kỳ. Bài giảng sẽ đề cập và thảo luận về ý tưởng lấy mẫu ngẫu nhiên nhằm tăng tốc độ tính toán.

📍 Cùng đón đợi bài giảng của GS. Vũ Hà Văn:

– Nội dung: “Fast computation: the magic of sampling”

– Thời gian: 9h15, Thứ 6 ngày 8 tháng 1 năm 2021

– Địa điểm: Hội trường Hoàng Tụy, Tầng 2 nhà A6, Viện Toán học, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, 18 Hoàng Quốc Việt, Cầu Giấy, Hà Nội

– Thời hạn đăng ký tham dự: 6/1/2021

– Link đăng ký: https://bit.ly/38RPioP

📍 Xem thêm chi tiết sự kiện tại: http://math.ac.vn/…/fast-computation-the-magic-of…